عنوان مقاله: عشق در اندیشه بیسارانی-نویسنده سید اسماعیل حسینی

 

 

 

کنگره علمی، پژوهشی

شاعر وعالم بزرگ

ماموستا ملا مصطفی بیسارانی

عنوان مقاله:  عشق در اندیشه بیسارانی

(شرح یکی از غزل­های شاعر)

نویسنده: سیّد اسماعیل حسینی

مرداد ماه  1388

سنندج


 

چکیده:

       عشق در حکمت عملی و عرفان نظری واژه­ای است آشنا که مهم­ترین رکن طریقت است و این مقام را تنها انسان کامل که مراتب ترقی و تکامل را پیموده است درک کند.

      عرفای نام آشنای کُرد هر یک طبق مشرب عرفانی خود از عشق سخن گفته واهمیت آن را در سیر وسلوک الی­الله­وتزکیه­ی نفس بخوبی برشمرده­اند.

     شاعر و عالم و عارف بزرگ کُرد ماموستا «ملامصطفی بیسارانی» از عرفای قرن دوازدهم هجری قمری از جمله این عرفاست که در اشعار خود از عشق و انواع آن به تفصیل سخن رانده و نقش آن را در تکامل انسان بیان کرده است.

     مقاله حاضر بر آن است تا به بررسی عشق در اندیشه عرفانی این عارف بزرگ بپردازد و افکار و اندیشه­های او را با دیگر عرفای ایرانی از جمله جامی، مولوی، عطار، حافظ، غزالی و دیگران ........... مقایسه نموده و تطبیق دهد. این کار با نگرش به محورهای اصلی کنگره در پرتو شرح و تفسیر یکی از غزل­های عرفانی شاعر و عارف مورد نظر صورت می­گیرد و اصل مقاله به زبان کُردی است که در بطن آن گاهی از اشعار فارسی نیز به تناسب نیاز استفاده شده است.

 

 


 

بة‌ ناوی خودای عیشق و ئةوین

مامؤستایانی هیَذا،  میوانانی بةرِیَزی کؤنطرة!

      باسمان لة‌ضؤنیةتی (عیشق)ة. لة ئةندیشة و مةشرةبی عیرفانی  مامؤستا (بیَسارانی)دا.

     وةختآ کةسایةتیةکی  بةرزی وةک (مةولةوی)  لة دیوانةکةیدا  بة (سةودایی کاملَ) ناوی لیَ ئةبات،  ئاشکرایة کة  (بیَسارانی)  مةقامیَکی بةرزی لة‌عیرفان­دا هةبوة بة‌ناوی  یةکآ  لة‌زانستة ئیلاهی­یةکان،  ضونکة هةردووشةکة (سةودایی کامیل)  لة‌ویَذة و ئةدةبیاتی  عیرفانیدا باری مةعناییان فرةیة. لة زانستی عیرفانی­دا «کاملَ» بة کةسیَک دةلَیَن کة لة‌رِیزی «اهل الله» دابآ و خاوةنی سآ ثلة و ثایة­ی بةرزی: شةریعةت، طهریقةت، وحةحقیقةت بآ. هةروةها لة حیکمةتی عةمةلی و نظری­دا  کة مایةسیی تیَدا نةبآ و طةیشتبآ بة ترؤثکی خودا ناسین.

      وا نةزانین بیَسارانی  تةنها میرزا شاعیریَکی ئاسایی بوة و ئامان لةرازنةی وتوة، خةیر ...  بیَسارانی مةلایةکی ثایةبةرز بوة لة‌هةموو زانستةکانی  سةردةمی خویَدا بة‌تایبةت (عیلمی ئوسولَ)  بةداخةوة یةکیَک  لة‌ کةمایةسی یةکانی ئیَمة ئةوةیة فرةیةک  لة‌ناودارانمان  لة‌کاتی  ذیانی خؤیان­دا بةرهةمةکانیان کؤنةکراوةتةوة  تا ثیَناسةیةک  باش بآ بؤ ثةی­بردن  بة‌بیر و بؤضوونیان  کة یةکیَک  لةوانة مامؤستا (بیَسارانی)یة.

      ئةطةر دیوانی طومان لیَ نةکراوی ئةومان  لة بةردةست­دا  بوایةت،  لة‌بةرتیشکی  شیعرةکانی­دا باشتر ئةمانناسیةوة و تیَدةطةیشتین  لة‌جیهان  بینی  و شیَوازی فیکری­یان.

      بةم  بؤنةوة ئةو شیعرانةی  کة تا ئیَستا  بة‌ناوی (بیَسارانی)یةوة  لةم و لةو کؤکراونةتةوة،  لة ئاستیَکی  زؤر نزم­دان و بةشی (رِؤمانتیک)ةکةشی زؤر لاوازةو هةرطیز  بة تؤزی ثیَ­ی (مةولةوی)دا ناطات و لة ئاکام­دا مةلایةکی طةورةی وةک (بیَسارانی) دةباتة رِیزی میرزایةکی  دةرةجةسآ.

لیَرةدابؤت هةیة بثرسی: دةی برالة!  ضارة ضیة؟!

ناضار دةبآ کورد وتةنی:  (دةس بنینة جؤتاطةنم ثیَ ئةطات)  و بةم کةمة بساضیَنین.

      من خؤم لة‌بةیازیَکی  زؤر کؤن­دا ثارضة شیعریَکم بةرضاو کةوت کة‌بة شیعری  بیَسارانی­یان لة ‌قةلَةم­دابوو و منیش هةر ئةو شیعرانة دةکةمة  طةردوونةی ئةم وتارة کة‌باس لة‌عیشق و ئةوین دةکات  لة‌ئاویَنةی بیَطةردی بیری ثیری بیَساران­دا.

لة‌بارةی عشیق وئةوینةوة طةلیَک  شتمان ذنةفتووة لة‌عالةمی  عیرفان.

      دةلَیَن:  بنةرِةتی  خانووی هةستی لة بان عیشقةوة دانراوةو ئةو جم و جوولَةی کة بةو کةوتووة و سةراسةر دونیای داطرتووة هةر بة بؤنةی عیشقةوةیة.

     کةوایة بؤ رِةخسان  و تیَطةیشتن و ثیَطةیشتن  رِاستةقینة، لة‌عیشق­دا بطةرِن. عیشق ئاطریَکة  وةختآ  لة دلَی کةسیَک­دا هةلَطرسیَت هةمووشت دةسووتیَنآ جطة لة یار.  بة وتةی (مولانا):

«عشق آن شعله است کو چون بر فروخت

                    هر چه جز معشوق باقی جمله سوخت»

      عیشق  لةوشةی (عةشقة) داتاشراوة کة طیایةکة دةئالَیَتة دارودرةخت  وتةرِی دارةکة ئةمذآ و رِةنطی زةرد ولاواز دةکات و طةلآکانی دةوةریَنآ و ثاش ماوةیةک دارةکةش وردة وردة وشک دةبآ. عیشق­یش وةها حالَةتآ دیَنآ بة سةر عاشق وئةوین­داردا  بةومةرجةی بطاتة کة مالَ و رِةخسان.

لة شةک دابووم: کة ئایا طیای (عةشقة)  هةمان طولَی (لاولاو)ةکةی خؤمانة یان نة؟! کةضی خواو رِاسان دیم.

     مامؤستای هیَذا (علی اکبر دهخدا) نووسیویةنی: عةشقة هةمان لاولاوةکة دةئالَیَتة درةخت ووشکی دةکات.

       بة تیَکرِا عیشق موتوریَکة کاینات و بوونةوةر دةخاتة حةرةکةت  و جمشت. دةلَیَن: هةوةلَین عاشق و ئةوین دارخوای طةورة بووة کة بة‌طویَرةی حةدیثی قودسیی قةرموویةتی:

«کنت کنزاً مخفیاً فاحببت ان اعرف فخلقت الخلق لکی اعرف»

      وةزوان خؤمان: من طةنجیَکی نادیاربووم، ثیَم خؤش بوو دةرکةوم و بناسریَم، بؤ ئةم کارةهاتم دونیا و مافیهام بة دی­هیَنا:

      یةکآ هةبوو، یةکآ نةبوو، جطة لة خوا هیضکةس نةبوو، هیض هةر نةبوو.  ئةو خوایة تاک و تةنیا بوو، دلَووان و دلآوابوو .... دةیدی، دةی­بیست، جوانی دةویست،  وازی لة‌کاری رِةوابوو، بیَکاری لا ثةسةند نةبوو، نالةباری ثآ رِةند نةبوو، لة نةبوون خؤشی نةدةهات، حةزی دةکرد لة‌بوون، لة هات.

خودا لاطیری هونةربوو، دروسکار وداهیَنةر بوو.....»

       جا (مةولةوی) و (بیَسارانی) و (حافزی شیراز) هةرسآ لة  سةر ئةم باوةرِةن کة هةوةلَین عاشق خودا بوو.

     دةلَیَن: عیشق لازمةی ذیانةو لة ثلةی یةکةم­دا فیکرو بیری مرؤ تیذ ئةکات، ئینسان بزیَو و ضالاک و وریا و زیرةک دةکاتةوة، زوان ثاراو دةکات، سروشتی بنیادةمی طیَل و حؤل وةهةروةها رِذد و ضرووک دةطؤرِآ، تةبیعةتی نةرم ونیان دةکات، ئینسان ثالَ ثیَوة ئةنآ بؤ جوانی بةرط و لیباس و خاویَنی  و ثاکی خواردةمةنی.

      لةم بارةوة داستان و بةسةرهاتی کورِة دةبةنط و طةلحؤکةی (بارام طور) سةرنج رِاکیَشة کة سةرةنجام عیشق کردی بة ثیاویَکی  باش و وریا وتوانی بیَتة جیَطة داری باوکی.

      بةم بؤنةوة لة‌عالةمی عیرفان­دا،  زیندووی بآ عیشق و ئادةمیزادی کةللةوشک نابریَتة رِیزی ئینسان / بةلَکة دةضیَتة رِیزی ولَسات و ضوارثآ یانةوة. مةلای جةزیری خواناسی طةورة دةلَیَت:

«ئةو مةلایةی لة عیشق بآ خةبةرة

                                طاجووتیَکة میَزةرةآ  زلی لة سةرة»

بؤیة مامؤستا (صیدی) هةورامانی دةلَیَت :

« ئةرعاشق نةبان یةکسةر مةللآ و شیَخ

                                فتوابؤ (صةیدی) سةربرِان بة تیَخ »

 

     بةم بؤنةوة تةنز و قسةی نةستةقیش  خؤی کوتاوةتة ناو ئةدةبیاتی عیرفانی و ئةوةتة (جامی) لة (لةیلی و مةجنوون)ة کةیدا بة تةنزةوة دةلَیَت:

آرند که واعظی سخنور

 

/ 0 نظر / 73 بازدید