مقاله ارائه شده درکنگره ملامصطفی بیسارانی- 9/7/1388 سروآباد - عه دنان زه بیحی

کاریگه ری زید و ماوا له سه ر په روه رده کردن و پی گه یاندنی مرو و که سایه تی ئه و زور گرینگه.لیره ره نگدانه وه ی جوغرافیای ژیان و شیعره کانی بیسارانی هه لده بژیرم بو ئه وه ی که لایه نیکی باس لی نه کراوی که سایه تی ئه و که له شاعیره ده ر بخه م و لیی بکولمه وه.

شاره دی بیساران له 90کیلومتری شاری سنه وه هه لکه و تووه و سه ر به شارستانی سه ولاوایه. شاخ و داخ و کویستانه ره نگینه کانی به هوی به رینی و پانتایی وه له گه ل دیهاته کانی سه ر به سنه و کامیاران و سه ولاوا سنووری هاوبه شیان هه یه، زستانی سارد و پر به فر و سه هول به ندان و هاوینی،خوش و فینک و دل رفینه.  به هار و  پایزیشی یه ک له یه ک جوانتر و رازاوه ترن.  داروده وه نی پر به روبـی به ریشی له هه مو لایه که وه دیاره و  وه کوو فه رهـه نگیکی  پیروز ده پاریزرین. کانیاوه  سروشتیه کانی وشک نابنه وه و له  شوینه به رزه کانیشی ئاو زوره به نده نه به ناو بانگه که ی له شیعـری شاعیران و فولکولوریش دا ره نگـی داوه ته وه و بوه ته سه ره تای گورانی سیاچه مانه بیژانی هه ورامی :

هوویه و سه ر هوویه به نده ن بیساران                پایگه لان وه شه ن گوزه رگاو یاران

له باری میعمـار ییه وه گه لی جوانتر له ناوچـه کانی تری هه ورامـان له گه شته کـه ی ماموستا گوران دا ماله کانی یه کسه ر راست،قنج و قیت و چه ند نهوم و به بی نزم و کومن.وه کو پی پیلکه ی دیو  به ره و ئاسمان رویشتون ته نانه ت که ویله کانیشی.

داره گویز ، هه رمـی، توو، شیلانه و گه لیک داری تر که ته مه نیان پتر له هه زاران ساله،ئه م راستیه ده سلمینن که بیساران کونه و ئاسه واری به ر له ئیسلامیشی له ئایینه کانی تر هه یه جگه له ئایینی زه رده شت، ته نانه ت شوین پی داسنی و گاور و جوله که شی هه یه له خویدا هیشتوه ته وه.

به دریژایی میژوو گه لیک زاناو که له پیاوی تیدا هه لکه وتووه  که بیسارانی له پرشنگ دار ترین ئه ستیره کانیه تی.

له وه ته ی بیساران هه یه و رووجیار(خوره تاو) سه ر له به یانیان له سه ر چیای به رزی که له ده ره وه (چومی   که ل) له روژ هه لاتی بیساران سه ر ده ردینی و تیشک ده خاته  ناودی و سروشتی ده ورو به ری. بیسارانی به رلـه رووجیار ئه ستیره ی به یا ن ده بینی که هه ر له و شوینه وه هه لدی و سه ره نجی راده کیشی. به کشانی ئه و ئه ستیره یه بو سه ر بیساران دلخوازه که ی بیسارانیش له خه و راده په ری و خالانی ته یار ده کات .  ئه ستیره ی به یان که ئه و ده بینی له ئاستی جوانی دا شه رم ده یگری و کز ده بی و به هاتنی روژرووزه رد و پیوار و نادیار.

ستاریو مه بو واده ی سوب سه حه ر                  به رمه یو نه بورج به رزی که له ده ر

نوورش په خش مه بو نه روی سه ر زه مین            ره هنومان په ری دیندارانی دین

وه ختی که دیده م مه نمانو جه مین                   مه که رو ته یار سوپای زه نگی و چی

ستاره ی شه ریف جه مین مایه خور             چوون شه رم داران سه ر مه وزو نه وه ر

که سیو ستاره ی سه حه ر نور سه نده ن          فیداش بام عه جه ب پایه بوله نده ن

وه رزه کانی سال یه ک له یه ک  جوانترن به لام له شیعره کانی بیسارانی دا به زوری پاییز و به هار ده بیندرین وئه وه  ی جیگای سه رنجه پاییز گه لیک جوانتر و پیروزتر له به هار. ره نگی خه زانی، زه ردو زافه رانی و سووریش که به سوور ناوی ناهینی، له م وه رزه دابو ئه و سه رنج راکیشن. که س وه کو بیسارانی له وه رزی پاییز و جوانیه کانی نه یروانیوه و په یوه ندیی به فه لسه فه و ژیانه وه نه داوه. ئه و که سا نـه ی بو جاریکیش پاییزی بیساران یان دیبی  هه ق به شاعیر ده ده ن که هیشتا که می پیا هه لگوتووه. روانینی بو پاییز له روانینی که سانی تر جیاوازه. ئه و زهرد بوون و وه رینی گه لا کان له پاییز دا ئاسایی ده بینی بویه ده لی:

وه شله م به خه زان په ی ویش مه بو زه رد     ئه و جه واده ی ویش من جه تاوی ده رد

یان:

له سوه یل (ئه ستیره ی گه لاویژ) ده پاریته وه ئه وه ره نگه زه رده ی ده ره ژیت نه ک داره کان به لکوو با بالای له یل بیت،چوون خهزان پاش زه رد بوون ئه وه ریت و ژیرپی ده کری به لام له یل ناوه ریت و نابیزریت :

به دامانـت بـو به دامانـت بـو             سـاسـوه یـل ده ستـم به دامانت بـو

ئه و سا جه یه مه ن به ر ئامانت بو                   هه وه ل ره شته ی سه ول خه رامانت بو

ساسوه یل سه رم نه رات توفه یل بو               ئانـه مـه ره ژیش با بالای لـه یل بـو

خه زان زه رد مه بو زوو مـه ریزیـو              له یل نـه مـه ریـزیو نه مـه بیـزیـو

شاعیر هینده خه زانی به لاوه جوانه ته نانه ت وه کوو سه مبولیک ده خوازی که به ردی گوره که شی به خه زان داپوشن یان له ته نیشت ره زه خه زانیه کان  دا به خاکی بسپیرن:

به وه لگی خه زان بپوشان سه نگم                    تا نیشانه بو جه زه ردی ره نگم

خاس ئیده ن گلکوم نه پای رهزان بو               نزیک وه پرشنگ پای قه لوه زان بو

ئامیته ی خاکم وه لگی خه زان بو                      ..........................................

بینینی پاییز له مه ش جوانتر؟!!؛

نه و سوه یل باخان نه و سوه یل باخان                دیسان مایه ی ده رد ئاورد نه باخان

فرووزان جه وه لگ داران چراخان                     سوچیان پیشان په روانه ی داخان

وه لگ وه ن داران وه خت ئافتاو خیز                  که رده ن وینه ی لال نگین په رویز

جه عه کس خه زان،جامی گولاوان                      چمان قورسی زه ر ته لایی تاوان

ره نگی به ست سه ر ته رز بالای بله رمان      چوون به رگ زوخین زامی بی ده ردمان

په ی که سی شیوه ی سه وداش نه سه ربو              جویای جانفیدای وه سل دولبه ر بو

خه زان جه لا به خش خه م خه یالشه ن        پامال کوی و گه نج شادی و مالشه ن

 

شاعیر هینده ره نگی زه ردی به لاوه جوانه که ته نانه ت له شیعره  به هاریه کانیشیدا په نای بو ده با وه کو:

زه رگون که رده وه ...                    نه ووه هار زه مین زه رگون که رده وه

 

یان:

جه زه ردی گول ره نگ جه نه ورودان داخ           جه شه ونه م ئه سرین جه دوودی شه م ئاخ

ئه و ته نیا کاتی پاییزی به لاوه خوین تال و گرانه که بای ناره وایی و سته م به رق و توره یی و قینه وه هاوکات له گه ل جوانه زه رده کان به زه یشی به گه لا سه وزه ناسکـه کاندا نایه ته وه. ئاویته ی گه لای خوینی داره په لک و قـه زوانه کان یان ده کات لیره دا زه رده کان به وه به ر ستـه م که وتوو،سه وزه کان سه یدوخوینینه کان وه کو شه هید ده بینی. داره بی گه لا و رووت و ره شه کان به نده و غولامه ره شه کانی ئیتیوپین- ده روونی شاعیرش له هه مویان به کزه تر ده سوتی:

پاییز نمانا...........................                  نیشـانـه ش بـه باد ستـه م نمـانا

خـه تی غه زه بناک خه زانان وانا                   په ل په لو زارزار نه رووی خاک شانا

چه ندم سه رتا پا سه وز وینه ی سه یدان          چه ند وه لگ هوونین وینه ی شه هیدان

سـه د هـه زار ره نگ نه مایه شال بـی        دلـدارو بـی دل نـه سایه شـان بـی

ناگـا بـاد ئاما چوون حـال نه زانان              بریش ته نافان چه تری خه زانان

پاره پاره ش که رد وه لکی جامه دار                ریزه ریزه بـی گرد ئامـا به وار

ستونـان مـه نده ن سـه ر تا پا سیـا                 وینه ی غولامان جه حه به ش زیا

منیچ چوون ئه وان ده روون سفته نان              به بادی غه زه ب سه د جار که فته نان

جار جاریکیش له وه دل زیز و نیگه ران ده بیت له وه رزی هاویندا گه لاکان به ناوه خت زه رد ده بن و ته مه نی ئاسایی خویان نابه نه سه ر یان له پای نه مامی دایکیان دا نین زه ردی مه یله و ئالی ئه وان به خوینی جگه ریان ده زانی که له ناوچاویان نه قشی به ستووه.

واتش هه ی لیوه ی دل به خه م پاره                   من هونی جه رگم نیشته ن نه چاره

به لام ئه شق و ئه وین و خوشه ویستی ش بی قه راری و ره نگ زه ردیه کی پیروز دینی و بی گومان به سه ر ئیمه شداهاتووه:

هه رکه س بی تاوه ن جه شه وق ئازیز                  که ی قه رار گیرو تا فه سل پاییز

به هاری زیده که ی بیسارانی ش هه تا بلی جوان و ره نگین ئه وه ی که چون ره نگدانه وه یه کی ئه و توی وه رزی هاوین له شیعری شاعیر دا نابینین ره نگه به بونه ی بار و دوخی که ش و هه وا و جوغرافیای بیساران بیت که ده توانین هاوینیشی وه کوو به هار ببینین که تا به شیک له وه رزی هاوین به فر هه یه،به نده کان سه ر سه وزن و کانیاو و شه تاوه کان به ته عبیری شاعیر وه کو مار پیچ له خو ده ده ن. چریکه ی بولبول و ده نگی مه لان و قاسپه ی که وی هه رگیز لی نابری.زوریک له گه لاکان هه ر به سه وزی قوربانی شه خته و ئاویته ی خه زانی پاییز ده بن. به هار دیر ره سه و پاییز زوو ره س.ته نانه ت وه کو مه ته لیک له سه ر زاری خه لکیشه؛ وه هار چیریه ره مه ی- پاییز سه ره ره(واته به هار له ژیردا دیت و پاییز له سه ره وه).

به لام ئه وه ی جیگای سه رنجه، بیسارانی که متر له پاییز حه ز به بینینی به هار ده کات. ئه م راستیه له شیعره به هاریه کانی دا ده ر ده که وی له زوریکیاندا وه کو نه و وه هار خه مین، نه و وه هار سیان، میرزام نه و وه هار، وه  هار یاواوه هتد بومان ده ر ده که وی که ئه و تام و چیژه ی دا خه لکی ئاسایی له به هـار ده یبه ن بیسارانی نه یبردوه به لام ئه م ره ش بینی و ناهومیدیه سه رجه می شیعره به هاریه کانی ناگریته وه  .  له زور جیگادا به هاریکمان بو ئه خولقینی که له دیتنی له زه ت ده به ین به شیکی تری شیعره به هاریه کانی له م چه شنه ن شاعیر ئه و به هاری به لاوه جوانه که لافاو هه لده ستی. شه تاوه کان ده جوشن و که نداوه کان راده مالی. به فری لا نساره کان به جوانی ده رویته وه کویستان کان خال خال ده بن، ره نگی سه وز و زه رگون ئاویته ده بن،شه قایه ق مه ی ده کاته جامی خوینیه وه ، بولبولان گورانی رزگاری و ئازادی ده خوینن له م جوره روانینه شی له شیعره کانیدا زورن بووینه ؛

وه هار نمانا وه هار نمانا.........                     وه هار ره نگ سه وز زه رگوون نمانـا

بولبولان نه غمه ی رزگاری وانا                       عاشقـان جـه جـه م هووناوان شانا

واراوه ریزه ی هوناو وه زه مین                      پولـی نازداران جـه لادا جـه میـن

وه فـراوان هورز شه تاوان بالا                         وه رب لانسـار بـه رده ن وه بـالا

سه یلات هوریزا شه تاوان جوشا                    عه رسه ی سه ر زه مین به رگ سه وزپوشا

سروشتی بیسـاران و ناوچه نزیکه کانی له دارو ده وه نه وه، به ئه رخه وان و گه وه نه وه، به گول و باخه وه،  مانگ و ئه ستیره و بارانه وه، خه زان و ره زانه وه تابلوی جوانیان له شیعره کانیدا خولقاندووه. قه زوان و عه ر عه ر، چنور و شه وبو، که و و بولبول، عه قره ب و شامار،بی و چنار، تافی دیوه زناو و مه زاری باوه شیخ و.... ته نیا به شیک له مانه ن. کاتیک لـه دو سی نه زان و ره قیبـی ناحه ر وه ره ز ده بیت وبه ته نگ دیت و ژیریک نیه گوی رایه لی ئه فسونـی بیرونیگای بیت هه رئه و سروشته یه که ده یگریته ئامیزو له شه وانی ته نیایی دا ده بیته هاورازی. ته نیاییه که ی هینده جوان و تاقانه یه که له هاوده می هه موو خه لایه قه تیک حاشا ده کات.

نه دارو و تانه  نه دارو و تانه                              نه دارو و تاقه ت توانای تانه

به وینه ی مه جنون ویل دیوانه                          مه شون وه چولدا دا مه سازون یانه

به رگی ته ن جه وه لگ دره ختان چول         &

/ 0 نظر / 27 بازدید