"له سه ر ناوی بیساران"

 

"له سه ر ناوی بیساران"

بیساران له چی یه وه هاتوه؟میژوی له که یه وه ده ست پی ده کات و...گه لیک پرسیار له م بابه ته وه!

له ریگای ئیمه یل و په یوه ندی  ته له فونیه وه چه ند که سیک ویستو یانه بزانن میژوی بیساران  بو که ی ده گه ریته وه و ناوه که شی له چی یه وه هاتو ه ؟بویه به پیویستم زانی تیشکیک بخه مه سه ر ئه م بابه ته وه.

له وه ی که بیساران مه لبه ندیکی کون ومیژینه یه هیچ گومانیک نیه .جیا له وه ش گه لیک زانا وشاعیری ناوداری تیا هه لکه وتوه که ماموستا بیسارانی له پرشنگ دار ترین ئه ستیره کا نیه تی .

ئه م شوینه که ئیستا نیشته جی نزیک به هه زار بنه ماله و پینج هه زار که سه  هه رله میژه وه مروفی به کوی تیدا ژیاوه. به هوی دژواری ژیانی رابردو وئه مروبگره چه ند ها به رابه ری ئه م راده یه ش کوچیان بو ده ره وه کردوه که  له شوینه کانی تردا ده ژین به لا م هه رخویان به بیسارانی ده زانن و شانازی پیوه ده که ن.

پیشه کی ده بی بلیم شوینی نیشته جی بوونی دانیشتوان له هه وه له وه ئه م شوینه ی  ئیستا نه بووه.ده لین به شیکیان نزیک به   یه ک کیلو میتریک له خواروی ئیستای بیسارانه وه(روژئاوا)ژیاون.خه لکی ئه م به شه له سه ر ئایینی زه ر ده شت بون.له م سالانه ی دوایی دا که له وی ریگا و بان دروس کراوه ئا سه واری ژیانی به کو ده ر که وتووه.جگه له دیواره کونه کانی مالان کاسه و کوزه و ته نانه ت ئاسه واری بردنی ئاو به لووله که له گل دروس کراوه دیتراوه.مزگته وه کوو شوینی نیایشی دانیشتووان ناوی هه ر ماوه و ئیستاش به وه وه ناوی ده به ن.گورستانه هه ره کونه کانیش له وی و له زور شوینی بیساران    هه ن.ئه وانه ی به ر له ئایینی ئیسلامن رویان له قیبله ی موسلمانان و کابه نیه له سه ر ئایینی ئیسلام نه نیژراون.

به شیکی تری بیساران له روژهه لاته وه نزیک به هه زار و دوسه د میتریک دوورتر له شوینی ئیستا ژیاون که ئه مانه ش هه روه کوو به شی روژئاوا میژوییکی کون و دیرینه یان هه یه.دیاره ئه م دوو به شه هاوکات له روژهه لات و روژئاوا ژیاون.جگه له ئاسه واره کونه کانی تر ئاسه واری چه ندین ئاشی ئاردهارین که به ئاو کاریان کردووه ئیستاش ماون.

ده گیرنه وه پاش ده سه لاتی ئیسلام به سه ر هه ورامان که به هوی به رئه نگاری وشاخاری بونیه وه بو مایه کی به رچاو په کی که وتووه نزیک به حه وسه د سالیک به ر له ئیستا که سایه تیه کی ئایینی به ناوی سه ید عه لی ناسراو به باوه شیخ دیته به شی روژئاوای بیساران.خه لکه که لی ده خوازن که له وی بمینیته وه و ببیته میوانیان.ئه و رازی نابیت و دیته ئه م شوینه ی ئیستا و ده واریک هه لده دات.ئه م شوینه جیگایه کی مه ترسی دار به هوی رنو و لافاوه وه بووه.بویه که سی تیدا نه نیشتووه.پاش ماوه ییک دلیان بو سه ید عه لی ده سووتی.نان و شت و مه کی بو دینن ده بینن که له وی نیشته جی بووه خه لکی به شی روژئاوا ورده ورده دینه ده وری و له وی مال ده که نه وه و به شی روژئاوای بیساران که وارده گای (خواروی دی)پی ده لین پیک دینین. هه وه لین مزگه وتی بیسارانیش به ناوی مزگه وتی باوه شیخ هه رله ته نیشتی ماله که ی ده کریته وه .

به شی روژهه لاتیش ورده ورده ده گویزنه وه و به شی چوه رده گای (ژوری دی)بیساران پیک دینین که ئه م دوو به شه  به یه که وه نووساون.له وه ی که بیساران له م دوو به شه پیک هاتووه هیچ گومانیک نیه و زور شت ئه م راستیه ده ر ده خه ن وه کوو:

یه که م:سنووری نیوانی وارده گاو چوارده گا هینده راست و بی گیچه له که ته نانه ت تا ئیستاش پاریزراوه.منداله کانیش ده یزانن.که سیش بوی نیه تیکی بدات.سه ره رای ئه وه هه ردوو به ش به یه که وه ژیاون له بری کاتیش دا له نیوانیان کی به ر کی مندالان و گرژی و ئالوزیش هه بووه.منداله کانیش وارده گاو چوارده گایان کردووه.

دوهه م:له باری زمان و زاراوه شه وه هه ندی جیاوازییان هه یه که زه ق و به رچاون.

سی هه م:ژن و ژن خوازی تا ئه م سه رده مه ش له نیوانیان زور که مه ته نانه ت بگره به شی روژهه لات راده ی ژن وژن خوازیان له گه ل ئاوائیه کانی دراوسی له چاو روژئاوا یه ک جار زورتره.

چواره م:له باری نیشته جی بوون و خان و به ره سازیش دا نه وارده گا شوینه که ی خوی ده داته چوه رده گا و نه چوه رده گاش رازی ده بی له باشترین مالی وارده گا نیشته جی بیت!ته نانه ت گورستانه کانیشیان جیاوازن.

پینجه م:زه و ی و زار وباخاتی هه ردوو لا له شوینی تایبه ت به خو هه لکه وتوون که سنووری نیوانی ئه وانیش دیاره.

ئه وه ی که شارستانیه تی هه ردوو به ش کونه جیگای متمانه یه.چوونکه به ریوه چوونی شه ورائی(ئه نجومه ن) ئه وسای هه ورامان له هه ردوو لا هه بووه.هه ر ئه و ئه نجومه نه ی که له هه ورامانی کون دا مه ری پی وتراوه لیره ش دا ده رده که وی.له چوه رده گا شوینیک به ناوی پیرومه ران و له وارده گاش مه ره و جه هولی هه ن که شوینی دانیشتن و راویژی پیاو گه وران بوون.

شوین پی ئاینه کانی پیش ئیسلام له هه ردوو به ش دا دیاره وه کوو زه رده شتی،مه سیحی و یه هودی و ته نانه ت ئایینه کانی تری وه کوو داسنی.قه لای داسیران هه لکه وتوو له روژئاوای بیسارانه وه به لگه ی ئه م راستیه یه.دوا به ره ی یه هوودیه کان که تا ئه م سه رده مه ش هاتون و باوه موسایی که کوچی که متر له سه د سالیکه و دواتر منداله کانی ئیسلامیان هیناوه.به لام خوی هه رله سه ر ئایینی خوی مردووه بویه له ته نیشتی قه برستانی موسلمانان به جیا نیژراوه.کیلیشی بو دا نه نراوه و ئیستاش بی کیله ی پی ده لین.ده گیرنه وه له کاتی سه ره مه رگیشی دا که شیخ سه لامی بیساران چووه ته سه ری داواکه ی په سه ند نه کردووه و نه هاتووه ته سه رئایینی ئیسلام له سه ر ئایینی مووسا کوچی دوایی  کردووه.

ئه وه ی که دوو به شی روژئاوا و روژهه لاتی بیساران پاش هاتنی باوه شیخ یه کیان گرتووه و له م شوینه ی ئیستا جی گیر بوون هه موو راکان له سه ری راستن. به لام ده بی بوتری چه ند هوزی کوچه ر هاتوونه ته به شی روژ هه لات .غولا م وه یسی یه کان له جوانروه وه ،عه لی ره مایی یه کان له پاوه وه وده لین پیره یی یه کانیش له لورستانه وه هاتوون.که چی زوربه ی دانیشتوانی روژاوا هه ربه ره گه ز بیسارانین .  بو نیوه که شی چه ند بیر و بووچوون هه یه.

یه که م:روژئاوا یه کاان که شوینه که ی خویان چول ده که ن و دینه ئه م شوینه ی ئیستای  ده وری ده واره که ی باوه شیخ گوایه ده لین:

با جه ده گای  بلمی به ر (با دی به جی بیلین) قه دش نییه ن ئاگه بی ساران (قه ی ناکا ئه وی رووته مه نییه) ئیستا ئه و شوینه که چول کراوه به" ده گابه ر" به ناو بانگه و ئه م شوینه  ی ئیستاش بیساران.به شی روژهه لاتیش که دواتر دیته پالی روژئاوا،شوینه چول کراوه که ی به" ده ره و ده گای" (چومی دی) و" سه ر قه لا" که پاریزگایان بووه به ناوبانگه.

دووهه م:ده لین بیساران هه رله سه ره تاوه بی سارا(سارای داری بی)بوه .گوایه له م شوینه داری بی به هوی ئاوی زور وروخانه که ی به چروپری رواوه .هه لبه ت که سانیکیش هه ن ئه م نیوه له فارسی نزیکتر ده بینن وبه "بیدزاران"ی تی ده گه ن.که دواتر به بیدزاران وبیزاران وبیساران گوراوه .وه کوو نه ی زاران ،گولزاران ،چه مه ن زاران و...

سی هه م :ده لین دانیشتوانی ئه م دی یه  له لایه ن نه یارانی دراوسی یه وه هیرشیان سه رکراوه.که ی ؟ به چ هویه که وه؟ نازاندری! ئه م هیرشه هی چ ده ورانیکه،روون نیه .به لام دیاره ئه بی زور کون بیت . هیرش که ران زوریک له دانیشتوانی ئه م گونده یان  سه ر بریون .دواتر سه ر که کانیان وه کوو دیاری وبه لگه ی سه ر که وتن له گه ل خو بردون وله شوینیکی به رزی هه لکه وتو له پشت ئا وا ئی بوریه ره وه ژیر خاکیان کردون وچاندوویانن . بوریه ر ئاوا یه کی دراوسی بیسارانه . ده لین له وکاته وه ناوی ئه و شوینه به رزه بوه ته "کالیسه ر" (شوینی چاندنی سه ر) شوینی سه ربراوه کانیش ده بیته" بیسه ران "(سه رپیوه نه ماوه کان) که ورده ورده ده گوردری به بیساران.

ئه و به لگانه ی بو ئه م رایه نیشان  ده کرین ئه مانه ن:

هوزی زه بیحی یه کان که له کونترین دانیشتوانی ئه م دی یه ن به پی  شه جه ره نا مه یه ک که به   ده ستیانه وه یه ،ده لین پیش هاتنی باوه شیخیش له وی ژیاون. شه جه ره نامه که سیزده پشتیان ده رده خات .ته نانه ت ده لین ژنی باوه شیخیش به ناوی فاتمه خاتون له وانه وکچی مه لا عه لی بیسارانی یه .ئه ومه لایه هه م خه زوره هه م ماموستای باوه شیخ بوه . زه بیح به وا تای عاره بی  سه ربراوه . ئه م نیوه له حه زره تی ئیسما عیله وه گیراوه . له شه جه ره ی ئه وانیش چه ندین مه لاو شیخ ئیسما عیل ناوی به ناوبانگ هه ن.دوور نیه که زه بیحی یه کان  پاشماوه ی ئه وبیسه رانه (سه ربراوانه) بن!

به پی ئه وزانیاریانه ی که به ریز ئه ندازیار دانا شیخ سه لاح به رزنجی دانیشتوی ئیستای شاری هه ولیر به منی داوه،ئه وانیش به ره گه ز بیسارانین.با پیره یان شیخ عه بدولکه ریمی بیسه ر(شیخی کاسه و که وچک) له گردی سه یوانی شاری سله یمانی نیژراوه .بیسه ر که پاشکوی ناوی ئه وشیخه یه له بیسه ران و بیسارانه وه هاتوه . ئه م پاش کویه دواتریش نه ک هه ر فه راموش نه کراوه بو نه وه کانی داهاتویش به کار هینراوه .ناو بانگی کاسه و که و چکیش به و هویه یه سه رده می ژیانی له باتی نوسراوه و دوعا پاره ی له که س وه ر نه گرتوه و کاسه وکه وچکی ویستوه .ئیستاش وه کوو هیما یه ک له سه ر گوره که ی ئه م جوره شتانه داده نین .به ریز دانا شیخ  سه لاح بیسه ر ئه م زانیاریانه ی له ریگای ئیمه یل و په یوه ندی ته له  فونی یه وه داوه .

ئه مانه چه ند بیر وراو بو چوو نیکن له سه ر ناوی بیساران ومیژوی رابردووی.ره نگه و بی گومان بیر و رای تریش هه ن.ئه وه ی که کام له م رایانه و راکانی تر راستن نیازی به توژینه وه و لیکدانه وه ی ور دو زانستیانه یه.من له هه موو راو بو چوونیک پیشوازی ده که م و ته نیا بابه ته که ی خوم به تاکه به لگه نازانم هیوادارم به نووسینی ئه م بابه ته ده لاقه یه کم کردبیته وه که له ویوه بو بووچوون و راکانی تریش بروانین.به و هیوایه ئه و که سانه ی زانیاریان هه بی روی بخه ن و راستیه کان ده رکه ون.               

                                                                  عه دنان زه بیحی

 

/ 7 نظر / 44 بازدید
هورامان هانه به رچه م

سلام ؛استادان ذبحی ونوری مطالب زیبایت رامی ستایم ،درضمن دروبلاگ تازه ام کتابخانه هه ورامان(یانه ۆ کتێبۆ هه ۆرامانی) http://hawramanktab.mihanblog.com/،منتظرتان هستیم .

سيد دانا برزنجي بيَسةري

بة ناوي خواي مهرةبان ماموَستا شيَخ عدنان ذبيحي دةستت خوَش بيَت بوَ ئةم بابةتة بةسودو كرنكة كة دةربارةي ميَزوي بيَساران دةدويَت. دةربارةي شيَخي كاسةوكةوجك زانياري تةواو و ورد لةلايي ميَزوو نوس ماموستا بابا شيَخ حسيني بةرزنجي ساولاوةيي هةية . لةكةل خوَشةويستي وسوباسم. براتان ئةندازيار سيد دانا سيد سلاح الدين سيد حسين سيد نعمة الله سيد عبدالكريم برزنجي بيَسةر لة نةتةوةي سيد حسني كلةزةردةي كوري سيد محمدي نوديَيي. هةوليَر-عيراق. 2.4.2012

دانا ذبیحی برزنجی

ژياننامەی شێخ ئيسماعيل هەزارمێردی باپيرم حاجی شێخ ئيسماعيل نەوادەی شێخ حەسەنی گڵەزەردەی كوری سيد محمد نۆدێی بەرزنجەيە. زانايەكی ديندار و عارفێكی ئاگادار بوو كە سەرەتا لە گوندی هەزارمێردی كوردستانی باشور ژياوە پاشان روی لە رۆژهەلات ناوە لە گوندی ژنێن (بێساران) ی ناوجەی ژاورودا گيرساوەتەوە وە دەستی داوەتە ئامۆژگاری و رێنوێنی خەڵَكەوە سەرەنجام سالي 1213 ك.م. روی كردۆتە بارەگای خوای خاوەن بەزەوە. شێخ ئيسماعيل لەبەرئەوەي كورتە باڵا و خركەلە بووە (گردەڵە)يان پێ وتوە .ئەم پياوە گەورەيە زۆربەی كاتی بە عيبادەتەوە رابواردووە شەوان خەريكی شەونوێژ بووە رۆژان بەرۆژی بووە وهەندێك كەشف و كەراماتيشيان لێوە ديووە. مەرقەدي لە ژنێن(بێساران)ە وە ئێستاش خەلك لە دورو نزيكەوە بۆ زيارەتی روو لە ژنێن دەكەن. شێخ ئيسماعيل كورێكی بووە ناوی شێخ عبدالكريم كە ناسراوە بە شێخ عبدالكريم بێسەر يا شێخی كاسەوكەوجك كە لە گردی سەيوان لە شاری سلێماني نێژراوە لە گردی كاسەوكەوجك نزيك مام وبرازاكانی شيێخ قەهارو شيَێخ ئيسماعيل .

دانا ذبیحی برزنجی

شێخ عبدالكريم خۆی وخانەوادەكەی لە بێساران دەجن بۆ ناوجەی كامياران گوندی ( لۆن سادات) كە لەسەر ناوی شێخ عبدالكريم بێسەر ناونراوە , وە خزمايەتی بە ژنخوازی هەبوە لە گەڵ شێخانی ناوداری مەردۆخی ئەم ناوجەيە . شێخ عبدالكريم بێسەر كورێكی بوە بە ناو شێخ نعمەالله (1860ز – 1915ز) كە بە شێخ نعمەالله هەزاركانيانی بەرزنجی ناسراوە (تێبينی دوو شێخ نعمةالله ناو هەبووە لە هەزاركانيان , يەكەميان شێخ نعمەالله مەردۆخی كوری شێخ ضهير الدين باپيرەگەورەی شێخانی ناوداری مەردۆخی هەزاركانيان وە دوەميان شێخ نعمەالله بەرزنجی كوری سيد عبدالكريم بێسەر كوری سيد اسماعيل هەزارمێرد بووە) . شێخ نعمەالله خوێندنی سەرەتای لای باوكی تەواو كردوە وە دوای وەفاتی باوكی لەلای شێخ عبدالقادر مەردۆخی صدر العلما كە خزمی خۆی بووە لە دار الاحسانی شاری سنە خوێندنی تەواوكردوە.

دانا ذبیحی برزنجی

شێخ نعمەالله لةگەل مامی گوازراوەتەوە بۆ كوردستانی عێراق زێدی باپيرانی خۆی , پاشان لە شاری هەولێر جێنيش بووە وە لە تەكيەی شێخ الله ی شاری هەولێر خەريكی رێنماينی خەلك و دەرس وتن دەبێت. شێخ نعمەالله شەش كورو جوار كجی دەبێت ,شێخ علي ئيمام وخەتيبی مزكەوتی مەلەكی لە بەغدا, وشێخ حسن يەكەم بەرێوەبەری يەكەم قوتابخانەی دواناوەندی لە شاری هەولێر بووە وە جێگەی ريزو ستايشی خەڵكی شاری هەولێر بووە,شێخ مستفا كە داروالمعلمينی عوليای تەواوكردوە لە شاری بەغداد وە بەرێوەبەری گشتی دائرەی معارف بووە وە بە دانەری جوغرافيای كوردستانی عێراق دادەنرێت,شێخ حسێن (1904ز -1975ز) ئەفسەر بووە لە شاری هەوليَر. سەرجاوەكان: 1- مێژوی ناودارانی كورد نوسينی بابا شێخ مەردۆخی رۆحانی (شيوا). 2- مێژونوس مەلا علی جەوهەر. 3-أكليل من محاسن أربيل نوسينی ماموَستا شێخ عبدالله فەرهادی.

دانا ذبيحي برزنجي

السلام عليكم ماموستا عدناني خوشةويست,داواكارم لة خواي مةزن هةر خوشحال و سولامةت بيت,ئةمة جةند زانياريةكة لة كتيبةكان دةرم هيناوة.دةربارةي شيَخ اسماعيلي باوكي شيضخ عبالكريمي بيسةري بابيرم. تكاية ئةطةر بكريَت نةشري بكةيت بيَخوَشحال دةبم. داوا كارم لة خواي مهرةبان سةركةوتوت بكات. ئةندازيار سيد دانا ذبيحي بةرزنجي

محمدرئوف ذبیحی

به نظرم برای معرفی بیساران یک استارتاست واین کارها میتواند انگیزه باشد برای کسانیکه اطلاعات مستند ومعتبری دارندارسالنمایند. ضمنا شایسته است همواره منابع مطالب ذکرشود تاخواننده به اهمیت مطلب بی ببرد.برای دوستان عزیز عدنان ذبیحی ونوری شهابی آرزویتوفیقبیشتری دارم. محمدرئوف ذبیحی