کاریگه ری زید و ماوا له سه ر په روه رده کردن و پی گه یاندنی مرو و که سایه تی ئه و زور گرینگه.لیره ره نگدانه وه ی جوغرافیای ژیان و شیعره کانی بیسارانی هه لده بژیرم بو ئه وه ی که لایه نیکی باس لی نه کراوی که سایه تی ئه و که له شاعیره ده ر بخه م و لیی بکولمه وه.

شاره دی بیساران له 90کیلومتری شاری سنه وه هه لکه و تووه و سه ر به شارستانی سه ولاوایه. شاخ و داخ و کویستانه ره نگینه کانی به هوی به رینی و پانتایی وه له گه ل دیهاته کانی سه ر به سنه و کامیاران و سه ولاوا سنووری هاوبه شیان هه یه، زستانی سارد و پر به فر و سه هول به ندان و هاوینی،خوش و فینک و دل رفینه.  به هار و  پایزیشی یه ک له یه ک جوانتر و رازاوه ترن.  داروده وه نی پر به روبـی به ریشی له هه مو لایه که وه دیاره و  وه کوو فه رهـه نگیکی  پیروز ده پاریزرین. کانیاوه  سروشتیه کانی وشک نابنه وه و له  شوینه به رزه کانیشی ئاو زوره به نده نه به ناو بانگه که ی له شیعـری شاعیران و فولکولوریش دا ره نگـی داوه ته وه و بوه ته سه ره تای گورانی سیاچه مانه بیژانی هه ورامی :

هوویه و سه ر هوویه به نده ن بیساران                پایگه لان وه شه ن گوزه رگاو یاران

له باری میعمـار ییه وه گه لی جوانتر له ناوچـه کانی تری هه ورامـان له گه شته کـه ی ماموستا گوران دا ماله کانی یه کسه ر راست،قنج و قیت و چه ند نهوم و به بی نزم و کومن.وه کو پی پیلکه ی دیو  به ره و ئاسمان رویشتون ته نانه ت که ویله کانیشی.

داره گویز ، هه رمـی، توو، شیلانه و گه لیک داری تر که ته مه نیان پتر له هه زاران ساله،ئه م راستیه ده سلمینن که بیساران کونه و ئاسه واری به ر له ئیسلامیشی له ئایینه کانی تر هه یه جگه له ئایینی زه رده شت، ته نانه ت شوین پی داسنی و گاور و جوله که شی هه یه له خویدا هیشتوه ته وه.

به دریژایی میژوو گه لیک زاناو که له پیاوی تیدا هه لکه وتووه  که بیسارانی له پرشنگ دار ترین ئه ستیره کانیه تی.

له وه ته ی بیساران هه یه و رووجیار(خوره تاو) سه ر له به یانیان له سه ر چیای به رزی که له ده ره وه (چومی   که ل) له روژ هه لاتی بیساران سه ر ده ردینی و تیشک ده خاته  ناودی و سروشتی ده ورو به ری. بیسارانی به رلـه رووجیار ئه ستیره ی به یا ن ده بینی که هه ر له و شوینه وه هه لدی و سه ره نجی راده کیشی. به کشانی ئه و ئه ستیره یه بو سه ر بیساران دلخوازه که ی بیسارانیش له خه و راده په ری و خالانی ته یار ده کات .  ئه ستیره ی به یان که ئه و ده بینی له ئاستی جوانی دا شه رم ده یگری و کز ده بی و به هاتنی روژرووزه رد و پیوار و نادیار.

ستاریو مه بو واده ی سوب سه حه ر                  به رمه یو نه بورج به رزی که له ده ر

نوورش په خش مه بو نه روی سه ر زه مین            ره هنومان په ری دیندارانی دین

وه ختی که دیده م مه نمانو جه مین                   مه که رو ته یار سوپای زه نگی و چی

ستاره ی شه ریف جه مین مایه خور             چوون شه رم داران سه ر مه وزو نه وه ر

که سیو ستاره ی سه حه ر نور سه نده ن          فیداش بام عه جه ب پایه بوله نده ن

وه رزه کانی سال یه ک له یه ک  جوانترن به لام له شیعره کانی بیسارانی دا به زوری پاییز و به هار ده بیندرین وئه وه  ی جیگای سه رنجه پاییز گه لیک جوانتر و پیروزتر له به هار. ره نگی خه زانی، زه ردو زافه رانی و سووریش که به سوور ناوی ناهینی، له م وه رزه دابو ئه و سه رنج راکیشن. که س وه کو بیسارانی له وه رزی پاییز و جوانیه کانی نه یروانیوه و په یوه ندیی به فه لسه فه و ژیانه وه نه داوه. ئه و که سا نـه ی بو جاریکیش پاییزی بیساران یان دیبی  هه ق به شاعیر ده ده ن که هیشتا که می پیا هه لگوتووه. روانینی بو پاییز له روانینی که سانی تر جیاوازه. ئه و زهرد بوون و وه رینی گه لا کان له پاییز دا ئاسایی ده بینی بویه ده لی:

وه شله م به خه زان په ی ویش مه بو زه رد     ئه و جه واده ی ویش من جه تاوی ده رد

یان:

له سوه یل (ئه ستیره ی گه لاویژ) ده پاریته وه ئه وه ره نگه زه رده ی ده ره ژیت نه ک داره کان به لکوو با بالای له یل بیت،چوون خهزان پاش زه رد بوون ئه وه ریت و ژیرپی ده کری به لام له یل ناوه ریت و نابیزریت :

به دامانـت بـو به دامانـت بـو             سـاسـوه یـل ده ستـم به دامانت بـو

ئه و سا جه یه مه ن به ر ئامانت بو                   هه وه ل ره شته ی سه ول خه رامانت بو

ساسوه یل سه رم نه رات توفه یل بو               ئانـه مـه ره ژیش با بالای لـه یل بـو

خه زان زه رد مه بو زوو مـه ریزیـو              له یل نـه مـه ریـزیو نه مـه بیـزیـو

شاعیر هینده خه زانی به لاوه جوانه ته نانه ت وه کوو سه مبولیک ده خوازی که به ردی گوره که شی به خه زان داپوشن یان له ته نیشت ره زه خه زانیه کان  دا به خاکی بسپیرن:

به وه لگی خه زان بپوشان سه نگم                    تا نیشانه بو جه زه ردی ره نگم

خاس ئیده ن گلکوم نه پای رهزان بو               نزیک وه پرشنگ پای قه لوه زان بو

ئامیته ی خاکم وه لگی خه زان بو                      ..........................................

بینینی پاییز له مه ش جوانتر؟!!؛

نه و سوه یل باخان نه و سوه یل باخان                دیسان مایه ی ده رد ئاورد نه باخان

فرووزان جه وه لگ داران چراخان                     سوچیان پیشان په روانه ی داخان

وه لگ وه ن داران وه خت ئافتاو خیز                  که رده ن وینه ی لال نگین په رویز

جه عه کس خه زان،جامی گولاوان                      چمان قورسی زه ر ته لایی تاوان

ره نگی به ست سه ر ته رز بالای بله رمان      چوون به رگ زوخین زامی بی ده ردمان

په ی که سی شیوه ی سه وداش نه سه ربو              جویای جانفیدای وه سل دولبه ر بو

خه زان جه لا به خش خه م خه یالشه ن        پامال کوی و گه نج شادی و مالشه ن

 

شاعیر هینده ره نگی زه ردی به لاوه جوانه که ته نانه ت له شیعره  به هاریه کانیشیدا په نای بو ده با وه کو:

زه رگون که رده وه ...                    نه ووه هار زه مین زه رگون که رده وه

 

یان:

جه زه ردی گول ره نگ جه نه ورودان داخ           جه شه ونه م ئه سرین جه دوودی شه م ئاخ

ئه و ته نیا کاتی پاییزی به لاوه خوین تال و گرانه که بای ناره وایی و سته م به رق و توره یی و قینه وه هاوکات له گه ل جوانه زه رده کان به زه یشی به گه لا سه وزه ناسکـه کاندا نایه ته وه. ئاویته ی گه لای خوینی داره په لک و قـه زوانه کان یان ده کات لیره دا زه رده کان به وه به ر ستـه م که وتوو،سه وزه کان سه یدوخوینینه کان وه کو شه هید ده بینی. داره بی گه لا و رووت و ره شه کان به نده و غولامه ره شه کانی ئیتیوپین- ده روونی شاعیرش له هه مویان به کزه تر ده سوتی:

پاییز نمانا...........................                  نیشـانـه ش بـه باد ستـه م نمـانا

خـه تی غه زه بناک خه زانان وانا                   په ل په لو زارزار نه رووی خاک شانا

چه ندم سه رتا پا سه وز وینه ی سه یدان          چه ند وه لگ هوونین وینه ی شه هیدان

سـه د هـه زار ره نگ نه مایه شال بـی        دلـدارو بـی دل نـه سایه شـان بـی

ناگـا بـاد ئاما چوون حـال نه زانان              بریش ته نافان چه تری خه زانان

پاره پاره ش که رد وه لکی جامه دار                ریزه ریزه بـی گرد ئامـا به وار

ستونـان مـه نده ن سـه ر تا پا سیـا                 وینه ی غولامان جه حه به ش زیا

منیچ چوون ئه وان ده روون سفته نان              به بادی غه زه ب سه د جار که فته نان

جار جاریکیش له وه دل زیز و نیگه ران ده بیت له وه رزی هاویندا گه لاکان به ناوه خت زه رد ده بن و ته مه نی ئاسایی خویان نابه نه سه ر یان له پای نه مامی دایکیان دا نین زه ردی مه یله و ئالی ئه وان به خوینی جگه ریان ده زانی که له ناوچاویان نه قشی به ستووه.

واتش هه ی لیوه ی دل به خه م پاره                   من هونی جه رگم نیشته ن نه چاره

به لام ئه شق و ئه وین و خوشه ویستی ش بی قه راری و ره نگ زه ردیه کی پیروز دینی و بی گومان به سه ر ئیمه شداهاتووه:

هه رکه س بی تاوه ن جه شه وق ئازیز                  که ی قه رار گیرو تا فه سل پاییز

به هاری زیده که ی بیسارانی ش هه تا بلی جوان و ره نگین ئه وه ی که چون ره نگدانه وه یه کی ئه و توی وه رزی هاوین له شیعری شاعیر دا نابینین ره نگه به بونه ی بار و دوخی که ش و هه وا و جوغرافیای بیساران بیت که ده توانین هاوینیشی وه کوو به هار ببینین که تا به شیک له وه رزی هاوین به فر هه یه،به نده کان سه ر سه وزن و کانیاو و شه تاوه کان به ته عبیری شاعیر وه کو مار پیچ له خو ده ده ن. چریکه ی بولبول و ده نگی مه لان و قاسپه ی که وی هه رگیز لی نابری.زوریک له گه لاکان هه ر به سه وزی قوربانی شه خته و ئاویته ی خه زانی پاییز ده بن. به هار دیر ره سه و پاییز زوو ره س.ته نانه ت وه کو مه ته لیک له سه ر زاری خه لکیشه؛ وه هار چیریه ره مه ی- پاییز سه ره ره(واته به هار له ژیردا دیت و پاییز له سه ره وه).

به لام ئه وه ی جیگای سه رنجه، بیسارانی که متر له پاییز حه ز به بینینی به هار ده کات. ئه م راستیه له شیعره به هاریه کانی دا ده ر ده که وی له زوریکیاندا وه کو نه و وه هار خه مین، نه و وه هار سیان، میرزام نه و وه هار، وه  هار یاواوه هتد بومان ده ر ده که وی که ئه و تام و چیژه ی دا خه لکی ئاسایی له به هـار ده یبه ن بیسارانی نه یبردوه به لام ئه م ره ش بینی و ناهومیدیه سه رجه می شیعره به هاریه کانی ناگریته وه  .  له زور جیگادا به هاریکمان بو ئه خولقینی که له دیتنی له زه ت ده به ین به شیکی تری شیعره به هاریه کانی له م چه شنه ن شاعیر ئه و به هاری به لاوه جوانه که لافاو هه لده ستی. شه تاوه کان ده جوشن و که نداوه کان راده مالی. به فری لا نساره کان به جوانی ده رویته وه کویستان کان خال خال ده بن، ره نگی سه وز و زه رگون ئاویته ده بن،شه قایه ق مه ی ده کاته جامی خوینیه وه ، بولبولان گورانی رزگاری و ئازادی ده خوینن له م جوره روانینه شی له شیعره کانیدا زورن بووینه ؛

وه هار نمانا وه هار نمانا.........                     وه هار ره نگ سه وز زه رگوون نمانـا

بولبولان نه غمه ی رزگاری وانا                       عاشقـان جـه جـه م هووناوان شانا

واراوه ریزه ی هوناو وه زه مین                      پولـی نازداران جـه لادا جـه میـن

وه فـراوان هورز شه تاوان بالا                         وه رب لانسـار بـه رده ن وه بـالا

سه یلات هوریزا شه تاوان جوشا                    عه رسه ی سه ر زه مین به رگ سه وزپوشا

سروشتی بیسـاران و ناوچه نزیکه کانی له دارو ده وه نه وه، به ئه رخه وان و گه وه نه وه، به گول و باخه وه،  مانگ و ئه ستیره و بارانه وه، خه زان و ره زانه وه تابلوی جوانیان له شیعره کانیدا خولقاندووه. قه زوان و عه ر عه ر، چنور و شه وبو، که و و بولبول، عه قره ب و شامار،بی و چنار، تافی دیوه زناو و مه زاری باوه شیخ و.... ته نیا به شیک له مانه ن. کاتیک لـه دو سی نه زان و ره قیبـی ناحه ر وه ره ز ده بیت وبه ته نگ دیت و ژیریک نیه گوی رایه لی ئه فسونـی بیرونیگای بیت هه رئه و سروشته یه که ده یگریته ئامیزو له شه وانی ته نیایی دا ده بیته هاورازی. ته نیاییه که ی هینده جوان و تاقانه یه که له هاوده می هه موو خه لایه قه تیک حاشا ده کات.

نه دارو و تانه  نه دارو و تانه                              نه دارو و تاقه ت توانای تانه

به وینه ی مه جنون ویل دیوانه                          مه شون وه چولدا دا مه سازون یانه

به رگی ته ن جه وه لگ دره ختان چول            په ی ویم مه ورازوون مه گیرو نه کول

یه ک سیا سه نگی مه نیه و نه بالین                     ته ک مه ده و پیوه په ری  شه ونالین

په ی ویم مه گیلوو سه روه ش نه کاوان                 مه رمه لان مه رده ن بیدشان ماوان

خاوم به راحه ت گه شتم به دلواز                         نه نه زان ره فیق نه ره قیب هامراز

هامده مم نه دیو نه مه لایه که ت                           حاشا نه ره فیق کول خه لایه قه ت.

یان ئه و کاته ی ئاموژگاری به نه بیستنی قسه ی به دگویان و ناحه زان ده کات و نه فره ت له و خده ناحه زه وه بیر دینیتیه وه، لیزمه ی بارانی به هارمان بو نمونه ده خاته به ر چاو. هه تا باران له سه ر سپی چناره کان ده دا، سپی تریان ده کاته وه و جه لایان پیده به خشی. ئه و ده خوازی که دلداره که ش قسه ی ناحه زو غه یبه تی به دخوازان به لایه وه وابی و نه ک کاری لی نه کا به لکوو جه لاشی پی ببه خشی.

چراغ به دکاران....................                    مه زانی چونه ن واته ی به دکاران

به وسه یل مه مانو جه وه ل وه هاران                    مه وارو وه ساق سپی چناران

نه مه تاوو نه ره نگ سپیش به رووه                        نه بالاش جه وته رح کوتا که رووه

هه رچه ند فیشته ره ن سه یل وه هاران             خاسته ره ن ره ونه ق چه تری چناران

ئازیز ئه رسه د بار به دانی به دگو                      وینه ی سه یل به دی من واچان به تو

تو هه ر به و چنار سپی بنمانه                               جه واته ی به دان جه لا بستانه

 

به شیکی زوری له شیعره کانی بیسارانی له هه نده ران و دووره ولاتی نووسراون. به ستنه وه ی بیسارانی له جوغرافیایه کی بچووکی سروشتی و په یوه ندی دانی بیری به رزی ته نیا به جوغـرافیاییه وه هـه له یه کی گه وره یه. ئه وگه ریده ی زور ولاتی دراوسی و دووربووه و وه کوو خوی ده لی :

مولکی غه ریبیم فراوان دیه ن                              داخ غه ریبم جه حه د به رشیه ن

چونکه نه گیلا چه رخمان به کام                           شه رته ن بنیه یمی سه روه مولکی شام

له و گه را نه دا ره سم و یاسا و نه ریت و میژووی زور گه لانی دیوه. چاوی له خالی ژنانی  مولتانی له روژ ئاوای پاکستان کردووه و سه رنجی راکیشاوه. له ئایین و برواکانی جوربه جور ورد بوه ته وه جگه له ته رسا و گاور ته نانه ت برهمایی ش ناوده بات وله ئادابی ره هبانیه ت ده روانی. له ئه نجامی ئه م گه رانه دا وای لی دی که به  بیریکی قووله وه له سه ر وشه ی ناره وایی و کوفر مانا بـدات. له روانگـه ی بیسارانـی دا مـرو به بونه ی ره وت و خوشه ویستـی و تایبه تمه ندیه ئینسانه کانیه وه یه بایه خدارترین نرخی لای هه یه، کافر ئه و که سه یه که مـرو ئازار ده دات و به بـی هه ست و به زه یی یه .

دله ی غه ریبان میسلی گول دارو                       کافر ئه و که سه ن غه ریب ئازارو

له غه ریبی و دووره ولاتی دا هیچ کات زیده که ی خوی فه راموش ناکات، له ئه زره ت و ئاره زووی دا ده سووتی، به رو راده یه هه ست به کزی و زایفی ده کات کاتیک که ئیزرائیل دیت گیانی بسینی، لیی ون ده بی و نایبینی و سه رنه که توو به جیی دیلی

چراغم که ردم چراغم که ردم                   ئیمشه و وه خه یر بو یادی تو که ردم

جه دووه وه ته نیت گران بی ده ردم                 سه دپانه پایه ی مه رده ن ویه ردم

ئه وه ند زایف بیم جه ونالین دا                                 دیم ئه جه ل ئاما وه بالین دا

هه رچه ندپه یم گیلا نه ژنه وا ده نگم                       ئه وپیسه ش زانا من سیا سه نگم

فیدات بام ئازیز کوشته ی تونانی                            ئه جه ل نه زاناش من جه کونانی

به لگه ی تر بو گه رانی بیسارانی، شیعری به رزی (چراغم به چین) لـه م شیعره دا له چین و ماچین، حیجاز و شیراز، خه تا و خوته ن، ئه رمه نستان و کمشیر و هیند و گه نجه و میسره وه دیته وه سه ر ئیران به لام به رزی بیری له وه دایه ئه وین له هه مو شتـی به رزتر ده زانـی و که سایه تی مرو لـه ته واوی جیهان به نـرخ تـر ده بینی و رازی نابـی خوشه ویسته که ی له گه ل هیچ کام له وانه بگوریته وه.

چراغم به چین...........................        ئه رچینی زولفت بده و به ماچین

ئه ر یه ک تای چینت بده و به گرد چین                        کافر بو ئازیز به ربشو جه دین

ئه ر قه وسی ئه بروت بده و به حیجاز                  ئه ر موژه ی دیده ت بده و به شیراز

ئه ر به ینت بده و به خه تاوخوته ن                      ئه ر ریزه ی رازت بده و به ئه رمه ن

ئه ر له بی لالت بده و به کشمیر                        ئه ر بده و به هیند سیلسله ی زه نجیر

ئه رسیب زه نه خ گول غونچه ی ده هان           بده وش به یه ک سه ر ته مامی جه هان

ئه ر پا و پووزت بده و به گه نجه                    ئه ر بده و به میسر ئه و ده ست و په نجه

ئه ر به ژن بالات بده و به ئیران                  سه د هه زار که ره ت یانه م بو ویران

 

 

له شیعره به هاریه کانی بیسارانی دا به زوری گله یی و دلته نگی ده بیندری:

هه رچه مه ن زیندان، هه ر شه تاو ماری      هه ر گول نه شته ری هه ر سوسه ن خاری

 

بری شیعری ده مانخاته ئه وشک و گومانه وه که شاعیر به ند و زیندان کرابیت.

وه ک خوی ده لی پی له زه نجیر و به ستراوه و بی ده سه لاته ؛

میرزام نه و وه هار...................                   هه نی نه یووه ئیمسال نه و وه هار

وه نه وشه شیوان نه چه م نگون سار                به رنه یان وه به ر سوسه نان جه خار

گولان به رنه یان نه سه وز و نه زه رد               خاتر خه مین بان چه نی توز و گه رد

ژه ره ژ نه وانو جه سه ر نساران                         شه مال نه شانو شه ونم جه داران

نه ده نگی ساز بو نه عه یشی بولبول                    نه ره نگی گول بو نه کارخانه ی دل

سیوه یل به ر نه یو ئیمسال نه یه مه ن              ره نگ ره ژنه که رو خه زان نه چه مه ن

په ی چیش بی قیبله م نمه دو دیار                       بیزارم جه سه یر گولان وه هار

مه ولام بو رایی بواچه ته دبیر                            زینده گیم شیه ن نه به ند زه نجیر

کاتیک له شیعره کانی تری بیسارانی ورد ده بینه وه دینه سه ر ئه و بروایه ی که هوی زیندان بوون و پی له زه نجیر کردنی بیگومان بیرورای ئازادی خوازانه ی شاعیره.

ژیانی شاعیر ده که ویته ئاخر و ئوخری سه رده می سه فه وی یه کان. ئه گه ر60ساله ی ته مه نی دابه ش بکه ین ، 24سالی ئه وه لی ده سه لاتی شاه عه باسی دووهه مـه و 28 سالـی هاوچـه رخـی شاه سلیمان و 8  سالی دواییشی سه رده می شا سولتان حسـه ین ئاخریـن پادشای سه فه وی یه کانه .  له و ده ورانه ش دا ده سه لاتی کوردستان له ده ستی ده سه لاتدارانی (به نی ئه رده لان)ه وه بووه. حاکمی ئه و سـه رده مـه ش ( خان ئه حمه دخانی ئه رده لانـی )یه شه ر و پیکدادان و سـه رکوت و زه خت و زور، یادگاری ئه وسه رده مانه یه. دژی شیعری زوریـک له شاعیـرانی میژووی مروایه تی که یان لی ئا ستی ده سه لاتداران بی ده نگن یان به شاه و سولتاندا هه لیانگوتووه، بیسارانـی نه ک هه ر له دیوانه که یدا شتیکی وه ها نابنیدری بگره هیشتا نه فره ت له ده سه لاتـی پادشاه ده کـات. مه رج نیـه کـه بیسارانی له جوغرافیای خوی یان له هه نده ران تووشی زیندان وئازار هاتبیت. مه رج ئازایه تی و ئازادیخوازی شاعیره که بویرانه ده لی:

چراغ تا که ردم.........................              یه ک تایی جه زولف سیات تا که ردم

روح چه نی ئه وتا جابه جا که ردم                    سه دنفرین وه ته خت شایی تا که ردم

ئیسه من گیانم ئه و تایی وه ش بون                          ئه وگیانه نه جای تای زولف تون

ئه م ریکه وتی ژیانه بو ئه و سه رده مه له سه رئه وسا غمـان ده کاته وه که به پیی نه قله که ی حـه کیم مه لاسالح لـه ده س نووسه کانی مه لا حه مه سادقی نگلی، بوشیعری (یوسف که م نیه ن...) له راستی زور نزیکه و یوسفی شاعیر هه ر ئه و یوسف یا سکه یه یه که شاعیری خان ئه حمه د خانی ئه رده لان بووه .

گیان له به رانـی سروشت هه وینی زوریک له شیعره کانی بیسارانین. که لاغ(قالاو)  عه قره ب (دووپشک) خورووس (که له شیر) په روانه(په پووله) ئه م ناوانه ئیستا به پیی هه وه لین ناو، زورتر له نیو فارسه کاندا باون ولـه کـوردی دا هه ر به ناوه دووهه میه که وه ده ناسرین. ئه وه ی که له بنه رتدا کوردی یا فارسی بن، بریار له سه ری کاری لیکوله و پسپورانی زمان ناسیه. به لام له سه ر تاقه ناویک واته (په روانه)، شیعری بیسارانی به ئاکامیکی جوانمان ده گه یه نی و بومان ئاشکرا ده کات که ئه م وشه یه تیکه لاوی دو وشه ی [په روا+نه]. یه که هه ردوو هه ورامین. (په روا) به مانای ترس و (نه) به مانای قه بوول نه کردن و رانه و ه ستانه. به م پی یه له غه زه له کانی؛ دله توجه ته وق/ دله ی که مته ر ویر/ په نه ش سه ودای شه م / شه وقی شه م به ویش / دا ئه م راستیه مان بوده رده که وی.

شه وقی شه م به ویش په روانه یوزه ن                چوون بی یه روانه هه رپر نه سوزه ن

تاپه ی په روانه نمه سوچو شه م                              په روای په روانه هیچ نمه بو که م

سوزی شه م په ری په روانه بی شون              وه رنه په روانه ی بی شه م سوز جه کون

دیش که په روانه ئاویزانشه ن                              بی په روا په ری ئه وسوزانشه ن

شوجانفیدایی جه په روانه گیر                             په روا نه دارو جه شوله ی ئایر

پیسه بی په روا وینه ی په روانه                     ویت مه ده ی نه شه وق سه یری بوتخانه

 

 

لـه روانینی بیسارانی دا بوسروشت و ره نگه کان، ره نگی زه رد ره ولی یه که م و سه ره کی ده گیری ره ش و تار و سـه وز و سپـی و ره نگه کانـی تر به شوینیه وه دین به لام ئـه وه ی جیگای پرسیار و سه ر سورمانه، ئـه مه یه که

له سـه رجه می شیعره کانیدا شتیک به ناوی ره نگـی سوور، بوونی نیه . له و شوینانه ش دا باسـی ره نگـی سوور

ده کات، ناوی سووری بودانانی. له ناو گه لیک وه کوو هوونین، مه ی ره نگ، یاقووتی، گولره نگ و ئه رغه وانی و که لک وه رده گری بووینه ،

کوسارنمانا نه قش زه رگوونی                          شه قایه ق مه ی که رد نه جام هوونی

ئه سرینان سه ردان جه ده رونه وه                      موژه م دان دام ده ریای هوونه وه

چه ند سه رتاپا سه وز وینه ی سه یدان             چه ند به رگ هوونین وینه ی شه هیدان

ئه رچه مه ن بی تو بوینو به چه م                     من چه م به موژگان هوونین بده و نه م

تا هتد . یان

موتریب نه وای چه نگ موتریب نه وای چه نگ             ساقی مروه ته ن شه رابی گولره نگ

بیسارانی ئاشنا به میژووی رابردووی گه لانیشه. ئه و له غه زه له کانی زور به جوانی بو گه یاندنی مه به ستی خوی له رووداوه کـان کـه لـک وه رده گـری . له تابلـووه نه خشینه کانـی بیـری به رزی دا، زور وستایانه کـاره ساتـه

میژووییه کان ده هینیته وه و ده یانخاته به رچاوی خوینه ر؛(بی ره حمی) و (ئه شق) به گژ یه کدا ده دات رووداوی که ربه لا و عاشوورامان وه بیر دینیته وه :

شیرین به لاکـه رد شیرین به لاکـه رد              رویی عه زم جه زم شووروبه لا که رد

سوپای سام نه ده ور دیده ش وه لاکه رد           نه به رد یه زید رووی که ربه لا که رد

پوشا به رگ ساف سیـای غـه زه بنـاک          دل جه ره حم و رای ره زای خودا پاک

فه رمان دابه قه تل دیده بی خه وان               نه فه س نالینان، چه م چوون سه راوان

یه کیشان من بیم بـه یـه ک دیانـی              شیـه نـم نـه دل هـه زار په یکانـی

که سی سوپای سام  دیده ش به ی ته ور بو   ئه ر زولفش په خش بو، مه بو چ ته ور بو!؟

بویری و جه ساره ت له که لامی بیسارانی دا زه ق و ئاشکرایه بنه مای ئه م شه هامه ته بی وینه یه، پایه ی به رزی زانستی شاعیره. بیگومان به بیری به رزیه وه له گه رانی بی وچانی له سه ر جوغرافیایی گه لانی تر به م پله به رزه زانستیه گه یشتووه. له شیعره کانیا له ئیفلاتون، لوقمان و ئه ره ستو ناوده بات خوی به راده یه ک له خودا نزیک

ده بینی که ده بیته دوست و هاورازی:

شه وه ن خه لوه ته ن مال بی ئه غیاره ن          ئاله م گرد وته ن دوس خه وه رداره ن

دانگی شـه و مانو بیدار به جـه خـه و            دوست مه دارو دوس ناله ی نیمه شه و

به شوین شوره ت و پله و مه قامه وه نیه و به گیروده بوونی ده زانی. له وه ی به د ناوی بکه ویته شوینی ناترسی. هینده بروای به خویه تی که راشکاوانه ده لی:

لاوه ر گه ردخه م جه دله ی ته نگدا           شیشه ی نام ونه نگ بده ر وه سه نگدا.../

جه جه ور وجه فای چه رخی بی بونیاد      روومان که ردوه چول هه رچه باداباد.../

بنمـانه  جـه میـن   نـور پـاکته ن                  ئه رتو پاکه نی جه کی باکته ن.../

له بیـر ته سکـی و به واتـه ی خـوی که م نه زه ری به دووره . له فه لسه فه ی بیسارانی دا مه رج ، رووگرتن و

شه رم کردن نیه، به لکوو بیرو بوچوونی شیاوو په سه نده. مرو خاوه ن ئیراده و ده سه لاته و ده توانی له بیرو قسـه و کرداردا خاس یان خراپ بیت. ئه گه ر مه رج، شه رمه زاری و رووگرتن بیت مانگ و روژ ئه بوایه خویان بشاردایه ته وه!

شیرین شه رم نیه ن...................      شیرین په ی خاسان شه رت هه ن شه رم نیه ن

په ی چیش مه واچان حیجاب خاس نیه ن        جه ئافتاو خاس ته ر که سی کی دیه ن؟

ئه گه ر په ی خاسان حیجاب خاس مه بی         ئافتاو و مه هتاو هیچ که س نمه دی

که سی وینه ی تو شه م بو جه مینش                    لازم په روانان مه یان وه دینش

ئیمه یچ په روانه ی شه م شناسانیم                         په ر و بال سفته ی دین خاسانیم

میلله تی پاک دین په یغه مبه رانیم                         نه ک جه تایفه ی که م نه زه رانیم

بنمانه جه مین نور پاکته ن                                    ئه رتو پاکه نی جه کی باکته ن

عیرفانی بیسارانـی له به راوه رد له گه ل عارفانـی تر جیاوازی و تایبه تمه ندی خوی هه یه. نه مه ولانا و عه تار و نه مه وله وی ونالی و مه حوی خومان ئه وجوره روانینه یان نیه. خوف و رجا و یان به واته ی مه وله وی که چ دار و مه ریز نابیندری . شاعیـر په نا به پیـر و ده سگیـر نابات و راستـه و راست دوستـی خـودایه .  لـه ریـا و دو روویی نه ک

هـه ر قیزوبیز ده کاتـه وه، بگره هیشتا ئاکاره دژه کانیشی هه رچه نده لـه راستای باوه ره ئاینیه کاندا نه بی به باشتر

ده زانی :

سوب سه دای ناقووس سه یری بوت خانه                دینی ته رسایان کلیسا یانه

خاستـه ره ن جه دیـن ناته مامـی تـو                سوجده ی ریایی سوبح و شامی تو

دل وات به وکو فره نه دین به سته ن ده ور            من بیزاره نان جه دینت به ی ته ور

سوب جـه بوتخانه ی ده روون پرجـوش              شیوه ی شیرینی باده ی باده نوش

خاسته ره ن جه دین ریاکـه رده ی تـو           ره نجی ئاخر هیچ به رنه وه رده ی تو

له شیعره کانی، تافی دیوه زناو/ و (مه ولام بی قه رار) دا ئه وپه ری جوانی عیرفانی بیسارانی ده بینین جا چون به م هه مو زانست و نازک خه یالیه وه تا ئیستا بیسارانی ئه و جوره ی که پیویسته حه قی خوی نه دراوه تـی و نه ناسـراوه ته نانه ت که متر له مه وله وی و که سانی تر باسی لیوه ده کری که پاش ئه و ژیاون و به هره شیـان له شیعـره کانـی بیسارانی وه رگرتووه جیگای پرسیاره .

یه که م : بیسارانی شیعری بو هیچ زوردار و ده سه لاتداریک نه وتووه و رووی له هیچ ده وله مه ندیک نیه، جاچ له ناچاری بیت و چ له به ر خوشگوزه رانی ژیان .

دووهه م: پیروده ستگری نیه و رووله قاپی هیچ شیخیک ناکات. ئه گه ر ناویـک له وه یسی قه ره نـی و بـاوه شیخـی بیساران دینی، بابه تی ناو هینانه که شی له پال پیوه دان و به پیرو ده ستگرزانین ناچی ته نانه ت له شیعری (یوسف که م نیه ن) دا په یوه ندی به باوه شیخه وه هه یه، رومانتیکی به رزمان ده خاته وه به رچاو و به س .

سی هه م: ئه وه ی بیسارانی له غه زه لیکدا یان له یه ک دوو به یت دا وتوویه، مه وله وی ده یکاته قه سیده یه کی دوور و دریژ و به واته ی ئه مرو عامه فه همی ده کات.

چواره م: ئه گه ر مه وله وی جوانکاریه کانی خوی له نامه یه ک بو شیخ، شیوه نیک بو عه نبه رخاتون، دوور

خستنه وه ی ئه حمه د به گی کوماسی و پیشوازی له پیروده ستگیر و ئه م موناسیبه تانه ده نوینی بیسارانی له م دایـره ده رده چی و غه زه له کانی ده بنه ئاوینه ی فه لسه فه، کومه لناسی، گه شتیاری په ندوئه نده رز داب و نه ریت و میژوو و جوغرافیای گه لان. ئه وه ش له قالبیکی زور جوانی رومانتیکه وه .

پینجه م: مه وله وی له گه ل هه ل و مه رج و ده سه لاتداران و ناودارانی ده وره ی خوی زورتر سازاوه به لام بیسارانی ئازاد و یاخی ده بی ته نانه ت ئه و کاتانه ی ریی ده ربازبوونی له جوغرافیای خوی نیه وه کوو شاعیریکی ناتورال سروشت ده گریته ئامیز و گه لای داره کان ده کاته جل و به رگ و سیاسه نگیش ده بیته بالینی.

به م پیوانانه و به م پی یه ده بینین له وشیعرانه ش دا که مه وله وی سه رکه وتوو دیاره کارتیکردن و جیگه په نجه ی بیسارانی هه یه له زوریک له شیعره سه رکه وتووانه کانی ماموستا مه وله وی، جیگای په نجه ی بیسارانی ده بینین

ته نانه ت مه وله ویش خوی به ناوهینان له چه ند شوین دا ئاشکرای ده کات:

بیسارانی یه ن نوی فه ردمن                    خه م چه نی خه مان زوو مه بو ساکن.../

نه وات ویرانه ی دل که رو ئاوا                     چه نی به سته ی فه رد بیساران ماوا.../

های ره حمه ت ئه و قه بر سه ودایی کامل      سه رمه شق مه نزل بیساران مه نزل

ئه لبه ت نابی به هه له دا بچین و مه وله وی به که م بزانین. نه. مه و له وی به رز و به ریزه.

خوشه ویست و ئازیزه و میراسیکی پربایه خی نه ته وه یی یه. به لام ئه وه ی گرینگه ئه مه یه که ئیمه له و میراسه

به رز و به نرخـه، به رزتـر و به نرخ تریشمـان هـه یه و هیوادارم به رزتر و به نرخ تریشمان هه بی، چوونکه زانست و ئه ده ب پله ی ئاخری بو نیه و پیش بینی ئه وه ش ناکـری . ره نگه به شـی لـه نه ناسینـی شیاو و ره وای بیسارانـی

به وهویه و به شیکیچی لاوازی پله ی خوینده واری و فه رهه نگی کومه لگا له میژووی رابردووماندا بیت که چه نـده جه فامان له وکردووه هه زار هینده ش له خومان. چوونکه وه کوو گه نجینه یه کی به نرخ، نه به هـره ی پیویستمـان لی وه رگرتووه و نه به ناوی به لگه یه کی میژوویی که شارستانیه تی خومانی پی بسه لمینین و شانازی پیوه بکه ین .

ره وایه وته به نرخه که ی خوی وه بیر بهینینه وه که پاش ئه وه ی گه ردوون گه ردی به باد داوه تاکوو ئیستاش هیشتا نه ناسراوه:

سوزجه سوز من سفته زاربیه ن                 ده رد جه په ی ده ردم ده رده دار بیه ن

زامه ت زویره ن په ری زامه تم                 خه م خه جل مه نده ن جه خه م قامه تم

ویل جه ویلی من ته مام ویل بیه ن                  چوون من کو به کو ئه راگیل بیه ن

سا که سی چوون من به ی ته وور بی په یدا        زامه ت و ده ردش گشت دابه ویدا

تاوه ختی گه ردوون گه ردم دو وه باد           شه رته ن جه فای من که س نه گنوش وه یاد

کورت کردنه وه ی باسه کـه م؛بیسارانـی ئه گه ر شاعیر بیت، شاعیـری نه ته وه و ولاتیک نیه به لکـوو شاعیـری

خوشه ویستی، ئاشتی،مرووایه تی ئازادی وشاعیری گشت گه لان و شاعیری ژیانه له شیعـره کانیدا دیاره که به سـه ر فه لسه فه، کومه لناسی، میژوو، جوغرافیا، ده روونناسی، ته نانه ت ره نگناسی وموسیقا و زورشتی تردا زاله. جوریک بیر و روانینـی تایبـه ت به خـوی هه یه که ره نگ و جوغـرافیا و ئایین و ره سـم و یاسا ناکاتـه هـوکاریـک بـو

ئه وه ی که مرووه کان به یه ک چاو نه بیندرین. له زمانه وانی و ناسک خه یالی و موهه ندیسی و میعماری و موسیقای چینی وشه کان دا بیرتیژ و بی وینه یه .

هیوادارم ئه م کونگره یه هاندان و یارمه تی دانیک بیت له سه ر ناساندن و به هره گرتن له پله و پایه ی به رزی ئه و که له پیاوه بیرمند و ئاشقه.

سه ره تای باسه که م به شیعریکی ئه و ده ست پی کرد که هـه لاتنـی خور بوو . و پیم خوشه بـو جوانی و دواهینانـی

بابه ته که ئاوابوونی ئه و خوره تاوه هه ر له و شاعیره وه پیشکه ش بکه م که به بروای ئه و له و ئاوابوونه دا روژیکی تر له تـه شـاوی کونه ماله وه سـه رده ردینـی و بـه م جـوره ئاوا بوونیک نامینـی .  به واته ی شاعیر سوبـح و شام

(به یانی و ئیواره) به هه لاتنی جوانترین روژ به یه ک ده گه ن و تارمایی به یه کجاری ده تاری .

ئافتاو پیواربی........................          وه ختی جه مه غریب ئافتاو پیواربی

جه مینش جه بورج ته شاو دیاربی             په یوه ست گه رمی وه خت سه با و ئیوار بی

به نووری جه مین شه وق ئارای ته مام        یاوناش به هه م وه ختی سوبح وشام

پرشنگی نوورش په ی په ی مه شانا             من ده رسات وه رووش لافتی م وانا

سپه ردم به نوور بارگه ی ئیمامان            چه ندی نوور به خش بو په ی سوبح وشامان.

ئاماده کردن و نووسین: عه دنان زه بیحی (دبیر انجمن فرهنگی- ادبی بیسارانی)