موسسه فرهنگي ،ادبي ماموستا بيساراني

نگاهی به زبان هورامی و جایگاه کاک عثمان

عدنان ذبیحی و نوری شهابی — Fri, 11 May 2012 16:15:21 GMT

نگاهی به زبان هورامی و جایگاه کاک عثمان

محمد رحیم غلام ویسی *

------------------------------------------------

پیشرفت های بشری خصوصاً در چند دهه گذشته بر تمامی زندگی انسان تاثیرگذاشته است و اگر خوشبینانه فکر کنیم این تاثیرات در جهت رفاه و آسایش است. انتشار مقالات و کتب علمی به صورت رسانه فایل الکترونیکی و غیره نمونه های از این پیشرفت می باشند یکی از ویژگیهای عصر ارتباطات برنامه ریزی برای رسیدن به دانش در کمترین زمان ممکن است، تحقیق در حوزه زبان نیز همانند هر نوع تحقیق و بررسی علمی در حال حاضر به راحتی ممکن است اما آنچه هدف این مقاله می باشد مبنا قراردادن روش علمی در تولید مقالات و کتابهای مرتبط با زبان می باشد و نیز تذ کاری به مردم فرهنگ دوست این مرز بوم است جهت ضبط و پاس داشت سرودهای کهن هورامی خصوصاً سروده های
کاک عثمان هورامی می باشد.

دانشنامه ویکی پدیا, تقسیم بندی زبانهای ایرانی تبار غربی, زبانهای کردی تبار را اینگونه تقسیم بندی نموده است: سورانی, کرمانجی, کلهری, لکی و در کمال تعجب زبان بلوچی را در ذیل تقسیم بندی فوق و پس از آن زبان زازا و گورانی را آورده است . در ادامه آورده است که بیشتر زبان شناسان معتقد ند شاخه زازا, گورانی از زبانهای شمال غربی ایرانی تبار زیر شاخه ای از کردی تأثیر می گیرند اما برخی با این دیدگاه موافق نیستند و زازا گورانی را از زبانهای شمال غربی می دانند. به نظر اینجانب در بررسی جدول زبانهای ایرانی از دانشنامه مذکور چنین استنباط می شود که زبان زازاکی همان زبان هورامی است و زبان هورامی زبان غالب رسمی امپراطوری دوران مادها بوده است که امروزه به زبان پارسی میانه مشهور است .

در همه منابعزبان شناسی مندرج درذیل این مقاله زبان زازا و گورانی با هم آمده است اما هیچ محققی تا کنون روشن نساخته است که زبان گورانی چیست گویشوران آن چه کسانی هستند و کدام منطقه جغرافیان محل و مأمن و مسکن این زبان است .اینکه برخی زبان اورامی.اذری کهن .گیلکی و...رادرزمرهزبان گورانی قلمداننموده اند فاقد اسناد ودلایل زبانشناسی ومنطق مرتبط بان هستند. ما زبان هورامی را مستقل داریم که در دانشنامه ها و پایان نامه ها به سهو و یا به عمد به غلط آنرا گورانی می نامند در صورتی که گورانی اسم خاص آواز, ترانه های ملی و یا مذهبی و در یک کلام موزیک ملت ساکن در منطقه اورامان است که به زبان هورامی تکلم می کنند ادبیات, دیوان اشعار, اسناد تاریخی سنگ نوشته راه و رسم مخصوص مراسمهای ویژه دارند و هرگونه چشم پوشی از این موضوع را تحریف تاریخ و نادیده گرفتن گنجینه زبان و ادبیات مشترک ملی ایرانیان وسرمایه انسان می دانیم.

بنابراین اینجانب به نویسندگان کورد زبان بطور عموم و هورامی زبان به طور اختصاصی توصیه می کنم پیرامون این موضوع تحقیقی جامع و مانعی بعمل آورند تا اجازه ندهیم پیش از این زبان هورامی دستخوش بازی کلمات تحریف و انکار واقع شود هرفردی باید به هویت انسانی وملیت خود افتخار کند.زبان هورامی نیز مایه افتخار ماست.

*****************************************

ما کهنترین اسناد تاریخی همچون قباله هورامان و نوشته های ماریفت و دیگر آثار مرتبط را داریم و در دوران متأخرنیزادباو شعرای بزرگی همانند ماموستا بیسارانی , صیدی هورامی و نیز و در دوران اخیر شیخ حامد بیسارانی یا کاتب الاسرار و نیز مولوی تاگوزی را داریم که مایه مباهاتو ستارگان عالم ادب و شعرند با این پیشینه قوی از لحاظ فورمت ادبی در زمینه موسیقی نیزعقاب بلند پروازوصدای ابدی اوسمان هورامی راداریم. یکی از شاخصه های شناخت یک ملت و یک فرهنگ و یک تمدن سروده های آن ملت است در این میان گورانی سرو گردنی از تمام سرود های موجود در عالم بالاتر دارد چرا که حاصل فرهنگ انسانی و مویه مشترک تمام بشریت است .کندو کاو در گورانی مطمئناً ما را به مرتبه و پایه تاریخی و سیاسی و اجتماعی فرهنگ هورامی رهنمون خواهد ساخت, و دیری نخواهد پائید که معترف خواهیم شد که گورانی زبان مشترک تمام انسانهاست که از درد دوری, غم و یا شادی در گوشمان طنین انداز می شود. در این میان اوسمان هورامی جایگاه و مرتبه والایی دارد. پس از اختراع رادیو و ظبط گورانیها اوسمان هورامی در ایران و خاصتاً در مناطق کردنشین موسیقی وترانه غالب شده است. گرچه کاک اوسمان تحصیلات دانشگاهی ندارد اما استعداد خدادادی و اهتمام ایشان به گورانی سرایی ضبط و پخش ان در رادیو کرمانشاه و مریوان از ایشان استاد فرهیخته و بی بدیل ساخت .این امکان وجود دارد که در خانواده خالدی کمینه ای ها و یا دیگر خانواده های هورامی از زمانهای دور یعنی از دوران حضرت زرتشت «گاثاها» و دیگر مناجاتهای زرتشتی به وسیله گورانی سرایان بلند آوازه ای سروده شده باشند که بدلیل فقدان وسیله ضبط و نگهداری و نیز نبود تاریخ مکتوب ملی و محلی در حوزه اجتماعی اکنون ما اطلاع چندانی از آنها نداریم. اکنون باید بیش از پیش گورانی را بشناسیم و تلاش در نگهداری آن و همچنین به روز نمودن سرود ها داشته باشیم. چرا که در طی گذشت زمان سلیقه ها دچار تحول و تطور شده و چنانچه توسط هنرمندان تلاشی در جهت به روز آوری گورانی و یادگار های کاک عسمان هورامی ننمایند امکان جایگزینی نخواهیم داشت . پیشنهاد اختصاصی اینجانب این است که انجمن های ادبی وفرهنگی همانند وژین. بیسارانی. اوینه و........ همت نمایند و تمام سرودهای کاست وغیر کاست کاک اوسمان را گرداوری و بعنوان گنجینه فرهنگی این ملت نگهداری و در مواقع لازم در اختیار پژوهشگران و دانشجوایان قرار دهند. ما باید زبان, فرهنگ, ادبیات و موسیقی را نه تنها حفظ بلکه به روز و کاربردی نمائیم چرا که زبان و فرهنگ سرمایه مشترک انسانی تمام انسانهاوهویت ما ست.قابل ذکر است که قریب اکثریت گورانیهای منطقه هورامان وکاک عثمان را ماموستا حمه شریف علیرمای از سال 1360تاکنون در کتابی بنام سیاوچمانه گرد اوری نموده واماده چاپ می باشد که از دلسوزان فرهنگ این مرزوبوم تقاضای مساعدت جهت تسریع در چاپ این کتاب رادارم.

*******************************************************************

زبانهای ایرانی از خانواده بزرگ زبانهای هند و اروپایی هستند مهمترین زبانهای ایرانی , فارسی, کردی, پشتو, بلوچ, لری, گیلکی, دیلمی, تالشی, تاتی و آسی.

*****************************************

دوره باستان از 20 قرن تا 3 قرن قبل از میلاد یعنی 1700سال را در بر می گیرد. اولین زبان نوشتاری فارسی سنگ نوشته بیستون مربوط به قرن ششم قبل از میلاد است.اولین زبان نوشتاری نوشته های دوره سومر وپس ازان اشور می باشد.

*******************************************

منابع :

1: ویکی پدیا دانشنامه جهانی

2: ماخذ شناسی کتابهای کردی، عزیز مصطفایی صفحه 3

3: ایوبی، اسماعیل، فرهنگ اسلامی ، انتشارات تابش 1381 صفحه 212

4: دانشنامه بریتانیا

--------------------------------------------------------------------

* مدیر مسئول فصلنامه فرهنگی ، ادبی و علمی ژیوار

آرایه‌های ادبی در شعر ملا حسن دزلی

عدنان ذبیحی و نوری شهابی — Thu, 10 May 2012 19:07:29 GMT

«آرایه‌های ادبی در شعر ملا حسن دزلی»

محمد رحیم‌ غلام‌ویسی

مقدمه

ادبیات پر بار کردی جلوه گاه راستین انعکاس تلاش‌های مردم کرد در زمینه‌های گوناگون هنر و معارف از حماسه و داستان‌های دلکش و جذاب و تاریخ و افسانه و علم و عرفان و فلسفه و اخلاق است.

اکثر آثار ادبی ما متاسفانه یا تا کنون چاپ نشده و یا خوب و جامع به چاپ نرسیده است و اگر هم بعضی طبع و نشر یافته باشد در اختیار دوستداران کتاب در سراسر مناطق کردنشین قرار ندارد به چند دلیل: یا به جهت محدودیت امکانات توزیع یا محدود بودن یا به دلیل گرانی که خود معلول محدود بودن تیراژ کتاب است بدین لحاظ ضرورت ایجاد مجموعه شاهکارهای ادبیات کردی معنی پیدا می‌کند بنده در همین جا اعلام می‌کنم که راه برون شد از بحران هویت ادبی چاپ و انتشار شاهکارهای ادبیات کردی است؛ به صورت استاندارد و توسط صاحبان اندیشه و قلم، آب دریا اگر نتوان کشید/ هم به قدر تشنگی باید چشید؛ کاری که در ادبیات تمام ملل زنده دنیا صورت گرفته است.

یکی از این آثار ارزشمند دیوان ملا حسن دزلی است که در نوع خود بی نظیر است و از لحاظ صناعات ادبی و آرا‌یه‌های لفظی و معنوی سرآمد و از با ارزشترین آثار منظوم کردی است.

این دیوان اثر زنده ادبیات کردی است که باید آن را از لحاظ کاربرد صناعات و آرایه‌های ادبی شاهکار نامید.

مقاله اینجانب تحت عنوان آرایه‌های ادبی در شعر ملا حسن دزلی یکی از برجستگی‌ها و ویژگی‌های شعری ملا حسن دزلی را مورد توجه قرار می‌دهد.

«دوستان استحضار دارند که شعر» در ایران دارای اختصاصاتی است و در هر دوره دارای سبک خاصی بوده است. وجه اشتراک تمام این سبک‌ها استفاده از فنون بلاغت آرایه‌‌ها و صنایع بدیعی است که اثر منظوم را از آثار منثور متمایز می‌سازد ملاحسن دزلی با توانمندی و اشراف و آگاهی تام به اصول و فنون شعری از تمام آرایه‌های لفظی و معنوی در شعر خود استفاده نموده است و علاوه بر آن به 3زبان اصیل ایرانی یعنی کردی، هورامی، فارسی و نیز به زبان مذهبی یعنی عربی شعر سرود است و با مهارت بی نظیری این 4زبان را در هم ادغام و نوع شعر بدیع و جذابی خلق نموده است که بایست بیش از پیش مورد توجه مردم و خصوصاً اهل فن و ادبیات قرار بگیرد.

تشبیهات ملا حسن دزلی ساده و طبیعی و در نوع خود بی نظیرند و زیبای خاصی به کلامش داده است وی بیشتر صنایعی را به کار برده که متناسب شعر اجتماعی است و با زبان لطیف شعری کژی‌ها و ناراحتی‌های سطح جامعه را به بهترین شکل بیان نموده است.

آرایه‌های ادبی در شعر ملا حسن دزلی در خدمت هدف والاتری هستند و ایشان آنها را به عنوان ابزار به خدمت گرفته است تا غم و شادی زمانه خود را بخوبی عیان سازد نه این که شعرش را در خدمت صنایع ادبی و آرایه‌ها به کار گرفته باشد.

از نظر رسایی و شیوایی به بهترین نحو ممکن شعرش رسا و شیوا و این خصوصیت شاعر را در زمره برترین‌های ایران قرار می‌دهد.

بیشتر اشعار ملا حسن دزلی ریشه در فرهنگ عامه و محلی مردم منطقه هورامان به طور احض دارد و بنا براین می‌تواند هویت اجتماعی زمانه خود را به خوبی و بروشنی برای ما واکاوی نماید.

اشعار ماموستا به نوعی میراث قوم ایرانی است گر چه می‌توان مدعی بود که شاهکار ملا حسن پارا از منطقه و محل بیرون گذاشته است و سرودن اشعار به زبان‌های فارسی و عربی دلیل بر اندیشه جهانی ملا حسن می‌باشد همان اندیشه انسانیم یا اومانیسم که در آثار بزرگان جهان بچشم می‌خورد.

شعر ملا حسن مجموعه‌ای کامل از فن ادبی است

بنده به اختصار قسمتی از فنون و ارایه‌های ادبی را انتخاب و به عنوان شاهد مثال به حاضرین ارجمند تقدیم می‌نمایم با این امید که شعر ملا حسن دزلی و دیگر مولفان بزرگ این مرز و بوم مورد توجه و کنکاش قرار گیرد و نسل آینده بتواند به نحو احسن از این آثار استفاده نماید.

برای ملتی جای تاسف خواهد بود که آثار گرانبهای علمی و ادبی آن به فراموشخانه سپرده شود. نسیان آثار فرهیختگان و دانشمندان یک ملت به منزله پاک شدن هویت است که از هر نوع تهاجمی ویرانگرتر خواهد بود.

صنایع لفظی – آرایه‌های ادبی: به آن دسته از تناسب‌های آوای و لفظی میان واژه‌ها پدید می‌آید می‌گویند:

صنایع لفظی و معنوی در شعر ملا حسن دزلی

واج آرای یا نغمه حروف:

تویچ ماچات مةلا و فلانیچ مةلا /ئینة فاجیعةن بیلآ وتةلآ

واج ارای با تکرار صامت‌های چ/و مصوت‌های لآ

من وینه‌ی خرووس دایم قوو قوومةن/ پةی کةلةقةندی هةر قةیسة و قوومةن

واج آرای با تکرار صامت ق و مصوت قو

سجع: نوشوگیاتو تؤئةی برای دانا/ رایةخاست گیرت خاس چةنةت زانا – سلام من الهجری نحوکبارکم/ دعا من دزلی نحو صغارکم سجع در بین کبارکم و صغارکم

سجع در بین دانا و زانا

ترصیح: فدای جیزةت بام جیزةت چةن وةشا/ هةرکس نةوةروت حةتمةن نةوةشا

ترصیع: چن وةشا/ حةتمةن نةوةشا

لایی سوئالةن لایی حیسابةن لایی خجالةت لایی عةزابةن

جناس تام: نة قةبر با بةیمثوة سةر/ ئاخرمان خاکةن خاکمان وةسةر

کة در بیت اول بةیمث‌وة سةر/ بة معنی به خود آمدن و در بیت دوم به معنی سر فیزیکی است آدم است.

جناس ناقص:

ساخوا تاکةی ئی وةلا تمانة/ یا گةوستةم و ئی زاصمانة؟

ولاتمانة و ئی زالمانة جناس ناقص می‌باشد

جناس ناقص به حروف: ئاچی تاصلانة ئاچی زةرةرة مةر هةر هةذة کةرو سةرةرة

زةرةرة: سةرةرة

ئاخر بثچارة کلول نگوون بةخت/ پثسة توةنو روخانةی سةرسةخت

بةخت و سةخت

آرایه‌های معنوی: به آن دسته از آرایه‌های که بر پایه تناسب معنوی معنای واژه‌ها شکل می‌گیرند آرایه معنوی می‌گویند.

مراعات نظیر: سةروبن ئةحمةر رةنگی یاقووتی/ خال و میل وینةی خةتی زةمةذووتی

تضاد: ئةحمةر/ یاقووتی و زةمةذووتی از رنگ‌های طبیعی هستند

متناقص نما (paradox) عکس

ئوساگیان تو وثت بی خةبرةنی/ جةگرد عالمیه عالم تةرةنی

بی خبر به استاد نسبت داده شده است و در بیت دوم عکس آن را آشکار نموده چرا که استاد عالم‌تر و داناتر است

لف و نشر: تویچ ماچات مةلا فلانیچ مةلا/ ئینة فاجیعةن بیلآوة تةللا

و نیز در بیت: هةزار دةهةزار هزار کةرة/ ئانةتةر بارة ئیزافةکةرة

دو بیت را به عنوان لف و در بیت بعدی نشر را آورده است.

موسةلمان فرةن چیینةچ فرةتر /خةرفیای نةزان مةلای بوولآ و سةر

تلمیح: تسکنو زةوجةین بگیرة نةزةر / ذکری وانثی چثشا جانةوةر

تسکنو و ذکری و انثی اشاره به آیات قرآنی دارد.

تضمین: دل می‌رود ز دستم صاحبدلان خدا را / دردا که راز پنهان خواهد آشکارا /باد صبا ده خیلک از حد گذشت شوقم/ بهر عزیمت شهر آخیز کن زجارا

پرواز کن تا می رسی به سماک / یک چرخ به مثل تیاره برهوارا

دو بیت اول از حافظ شیرازی است که ملا حسن دزلی آن را در میان شعر خود عیناً نقل کرده است.

اغراق: پیرو مریض و عاجز چون عنکبوت لاغر/ رووت و شرول کرول چون دار هانة وا را

عریان و پیر و چلکن، پشمینةریش و کولکن/ تووکم فشولةش کردةن چون ورچ در عبارا / رگ‌های قامت من کرده به هم تقاطاطع/ چون منطقه و معدل، چون خط استوا را

اغراق در تشبیه به عنکبوت/ به درخت هانه وا/ اغراق در تشبیه موهای بدن به خرس اغراق در تشبیه رگ‌های بدن به خط استوار

حسن تعلیل: هیت و گاوش خةرمانش مةینةت بارئاسا و زةحمةت بان‌ئاسا و خةفةت

بة وردة ئةشخال سةرش لثشثویان بة چمچةی گةردون دؤخواش ر یویان

در این دو بیت شاعر با تخیلی فوق‌العاده زیبا بد بودن گذران زندگیش را به عهده‌ی گردون یا چرخ زمانه گذاشته است، که با قاشق تقدیر زندگیش به هم ریخته است.

مثل:

جوانیم ویةرد پیریم نمانا/ سکةی سفیدیم کول عالةم وانا- – سالآنی سالة ئثمةی بثچارة/ هةر پثمان ئثژن حةوشةتان لارة

که خود در بین عموم مردم ضرب المثل شده است.

تمثیل: سةروةک مةسبینة سةگ لةسةر سینة/ الخبیثات للخبیثینة

ئاخةکام ئنسان دةسةبرای سةگة/ رةفیقی تانجیم پث ناشیرینة

که در بیت دوم پیچیدگی و لغات مهجور بیت اول را شرح داده است

با استناد به باورهای محلی که برادری با سگ دور از انسان است.

اسلوب معادله:

سدای ئاش بةتال نةوای «ئیزرائیل»عةزم کاروان تةپل الرحیل

مات بی جةناصة، بث دةنگو ساموت

لاشة جةسةرخاک رؤح جةمةلةکوت

ایهام: ناگاه جةنالة و جةحةرةکة کةوت/ چةم نیا بةهةم وینةی یاران خوت

مثل یاران خوابید . یاران خواب اشاره به اصحاب کهف دارد.

تشبیه: سةروةک مةسینة، سةگ لةسةر سینة/ الخبیثات للخبیثینة

قةرزو هامسای سةلةم و حاجی / زةما کثشوش هةر پثسة تانجی

از ادات تشبیه استفاده شده است. وةک و هةر از ادات تشبیه است

مجاز: به کار گرفتن واژه‌ای به جای واژه‌ای دیگر مجاز نام دارد.

ئاماو لوایا بیاو برو/ وعده وعید جة راسو جةدرو

که بیا و برو به جای ئاماولوایا مورد استفاده قرار گرفته است.

استعاره: برکشته‌های ما جز باران رحمت مبار/که کشته‌ها به کسرک معنی زراعت وباضمه

معنی کشته شدگان رامی دهد.

گیان فدای خةلک و رثنمای ئینسان / شةمعی سووتاوی ریگةی کوردستان

که در اینجا شیخ محمود را به شمع در حال سوختن تشبیه نموده است.

آرایه‌ی معنوی کنایه:

انی اک و هراسان من ویزه ویزه میش/

که کنایه از از مگس و کیچ و سوسمار، ماموران مالیاتی و حاکمان وقت می‌باشد

تشخیص: انسان نمای نسبت دادن حالتی یا صفتی انسانی به غیر انسان:

بوسه بر گرفتن ز ساحل موج را دیوانه کرد طعنه بر طوفان مزن

نةسیم هور بثزة تؤ پی نامةوة

چوون عةزم حاجی بةئیحترامةوة

بنیشة هةوا وثنةی تةییارة

تا ئةوج ئةفلاک سةبعةی سةییارة

والی آخر کةنةسیم دارای آرایه تشخیص است

حس آمیزی:

مزه پیروزی را چشید

ها نیشتةن ئوجا هةم فةردةکةی فةرد /گؤش دةرو نالةی ئاسیای چةپ گةرد

گردش روزگار را به آسیاب تشبیه کرده که به راست نمی‌چرخد.

اما نکته در اینجاست که با حذف مشبه به حس درد را به چرخ گردون نسبت داده و با بیان یکی از آثار درد که ناله است حس آمیزی را به اوج رسانده است آرایه حس آمیزی به تمام و کمال در نسبت گوش دادن که به نسیم داده شده است مشهود است.

منابع:

1- الی .... دیوان ملا حسن دزلی مردوخی،کؤ کردنةوة و لثکؤصینةوة: ئةحمةد نةزیری 1379 چاپی ئةوةص

" بابه تیک له سه ر سیاچه مانه و ئوسمان هه ورامی"(خه سار ناسی)

عدنان ذبیحی و نوری شهابی — Mon, 07 May 2012 20:33:36 GMT

ئوسمان هورامی

" بابه تیک له سه ر سیاچه مانه و ئوسمان هه ورامی"(خه سار ناسی)

کاتیک باس له سه ر هونه ریکه نیگاکان زورتر له سه ر کاکل و بابه تی ئه و هونه ره ن نه ک له سه ر که سایه تی هونه ر مه ند که هونه ره که ی خولقاندوه.به لام لیره باسه که دوو لایه نه ده بیته وه و هه ردوولا نیازیان به لیکدانه وه یه.ره نگه ته نیا ناساندنی هونه رمه ند ئوسمان هه ورامی له باری که سایه تیه وه بو خوی پیویستی به کونگره یه ک هه بی به لام به هوی پیویستی زورتری ئه مرومان من ته نیا له سه ر هونه ره که ی ده روم که گورانی وسیا چه ما نه ی هه ورامی یه.

ئه گه ر گورانی له سی به ش پیک بیت که ده نگ وشیعروموسیقی به شه کانی بن با له سه ر گورانی هه ورامی له سه ر هه رسی به شی شی کردنه وه مان هه بی.

لایه نی ده نگ: ئوسمان هه ورامی له بابه تی ده نگه وه بی هاوتا و تاقانه یه .جوانی ده نگی وه کوو ئاوی رووباره کانه.وه کوو لیزمه ی به خوری بارانه .ده نگی ئا هوورایی یه وبه رچاو هینه ری سروشتی شاخاوی و ره نگینی هه ورامانه. ئه وهیزه ی له حه نجه ره ی بیگه ردی دا ده بیندری له ده نگ خوشانی تری هه ورامان دا که متر له وه.وشه کان وته نانه ت پیته کان وبزوینه کان له گه روو له سه ر زمانی دا به هه ر باریکدا که بخوازی به جوان ترین وسیحراوی ترین شیوه ده سوورین ووه گیان ده که ون.ئه گه ر بین و نمووداریک بو ده نگه کان بکیشین که پله ی خوارو ژووری ده نگ خوشانی هه ورامانی تیدابی ره نگه زوریک له وانه له یه ک ئا ست دا بن وپله ی به رزی ونزمی که متر تیدابی .به لام ئوسمان هه ورامی جگه له وه ی یله ی له هه مووان بلیندتره زوریکیش له وچه ند که سه به رزتره که له پله به رزه کان دادان.له سه ر لوتکه یه وهیچ کامیان نایگاتی!

جوانی ده نگی ئوسمان و جیاوازیه که ی کاتیک ئاشکرا ده بی که به دوو قولی له گه ل ماموستایانی تردا گورانی ده لی.له بابه تی ده نگه وه که لیم پرسیوه زور ساکارانه و بی ریا ده لی :ها نده ری بو گورانی ته نیا ئه شق به ده نگه که ی خویه تی .هه ر ئه و ئه شقه که دواتر به ره وتی وتنه وه ده بیته ئه شقی گشت هه ورامان وزوریک له کوردستان.

ده نگی ئوسمان نه رم و نیانه .وه کوو له گوفاریکی فارس له سه ر ماموستا به نان نووسرابووکه ده نگی وه کوو گوله مه خمه لیه کانه .هه م نه رم و شله هه م ره نگیشی جوانه .دهنگی ئوسمانیش له وجوره ده نگانه یه.بیسه ر ئارام ده کات وده یباته خه وی شیرین.له لایه کی تره وه به بیستنی شیرین چله کینه ره.گوی بورا دیری هه ست به وه ده که یت که له شه وانی هاوین دا له گه ل مانگ وئه ستیران دای.به زستان دا کریوه ی به فرو سه هول به ندانه که له دوایی داشه مال دینی و بانگی سه ر به ستی.

ئا ماووه وه هار وه هار شادی بوی عه تری نه سیم خونچه ی ئازادی

له به هار دا جریوه ی مه لان وقاسپه ی که وه که تیکه لی سروشتی سیحراوی هه ورامان ده بیت.له پاییزیش جوراوجوری ره نگه کان وبه داخه وه چولی هه واره کان وکونه هه واران.

ئارو رام که وته ن کونه هه واران دماو بالا که یت وه شیم نه ویاران

کاتیک گوی ده ده یتی ته زووی شیرینت به له ش دادی.بونی غه ریبی ودووره ولاتی وچه وسانه وه ی نه ته وه ئی ده دات ئه وکاتانه ی چول کردنی گونده سنووریه کان وکیمیابارانی هه له بجه و سووتان وکوژران وقرکردنی سروشت ومروف تیکه ل به یه ک ده بن وده یانکاته گورانی .ئه وساخوت ده ناسیت وناسنامه که ت ده خاته به ر ده ستت.

له سیا چه مانه دا بی وینه یه.به لام به رای من چون گوی دان به سیا چه مانه و چون لی گه ییشتنی ئه ویش بو خوی هونه ریکی که م نیه.ئه بی خاوه ن هه ست وشاره زا بیت تاتام وچیژی سیا چه مانه هه ست پی بکه ی ماندوو یه تی له ش و ده روونت بحه سیته وه وشادت بکات.ئه وانه ی سیا چه مانه یان به لاوه که مه ره نگه زوریکیان ئه و نه گه گه ییشتنه یان هه بی.

له هه لبژاردنی شیعرو بابه تی گورانی دا سه ره رای ئه وه ی نه خوینده واره زورسه ر که وتووه.جگه له وه ی جوان ترین شیعری گه وره شاعیرانی هه ورامی هه لده بژیری هه نگی حه زی له گولزاری فولکلوری کوردی دا به جوانترین گوله کانه وه ده نیشی.له م بابه ته وه به راستی وریاو ماموستایه .به جوریک شیعرو فولکلور تیکه ل به یه ک ده کات که هه ر کامه یان ئه وی تر جوان تروبه هیزتر ده بینی وهه ردوو لا یه کتری ته واو ده که ن.بو وینه تیکه لاوی بیسارانی وفولکلور:

ناله م چوون کوتر پیچ واردم چوون مار ئالقه م دان وه ده ور پای وه لگی چنار

چنار نمازو با لات دیار بو یا خوا بای شه مال له تار له تار بو

...........................................................................................................

..........................................................................................................

یان مه وله وی وفولکلور:

خالوخا لوته ن که م واچه خالو خالو ده م وه با ن خالانت مالو

.....................................................................................................

پیم ده لی خالو به خال ئه مکوژی شه رت بی که هاتوو خالانم مژی

ئیستا که پیرم پیم ده لین خا لو به رتیلیش ده ده م نامبه نه ما لو

.....................................................................................................

یان کاتیک که ته نیا له فولکلور به هره ده گری :

ئا ماوه پاییز هه واران بی چول بی تووه ش نیه ن ده ره ی چه م و دول

گری وه نه که وته م پرووزه ی به رزم پیکانات به تیر گیرووده ی له رزم

هور ئیزه جه خه وتاقه گوله که م به فری لا نسار فینکی دله که م

شه لا له م دنیا تویان دایه پیم با من له ودنیا دوزه خ بوایه جیم

هوویه وسه رهوویه به نده ن بیساران پایگه لان وه شه ن جای شه ده لاران

جیاوازی هه لبژاردنی شیعرو بابه تی تا یبه ت بو هه ر یه که له ریتمه کان:

ئوسمان هه ورامی بو هه ر یه که له ریتمه کانی گورانی شیعرو بابه تی تایبه تی خوی هه یه .ئه و شیعرو به یته فولکلوریانه ی که له چه پله و به زمی شاد دا به کاردین له ئا هه نگه کانی تردا وه کوو ده ره ئی وورده به زم وشیخانه و پارانه وه دا که م ره نگتر ده بنه وه وله سیا چه مانه ش داته نانه ت ون ونا دیار.ئه مه ش ئه وه ده گه یه نی که سیا چه مانه زور زور جیاوازه.

ماموستا له چه پله و به زمه کانی تردابه داهینانی گه لیک به ز موو ریتمی جوراوجور سنووره کانی به زاندوه.به م سنوور به زاندنه ش هه م هونه ری هه ورامی بردوو ته نیو زاراوه کانی تره وه وهه م به هره شی له وزاراوانه بو ده وله مه ند کردنی موسیقی هه ورامی گرتوه.که م نین کرماشانی وخانه قینی وله ک ولور وسورانی وموکریانی که ها وشیوه ی هه ورامی گورانی یان وتوه یان هه ورامی به وانه وه نزیکه:له سه ی ئه لی ئه سغه ری کوردستانی وحه سه ن زیره ک وماملی یه وه بگره هه تاماموستایان ئه باس که مه ندی، حه مه جه زا، تاراجاف، هه سه ن هه یاس،کامکاره کان، نه جمه ی غولامی وناسری ره زازی زوریکی تر که له م بواره وه ن.هه روه ها چرینی هه وره ی جافی له لایه ن ماموستائوسمانه وه که هه وره وسیا چه مانه زور خالی هاو به شیان هه یه وله یه ک بنه ماله ن. هه لبه ت بال کیشانی گورانی هه ورامی به سه رسورانی زمانانیش دا که م نیه .له نیو ئه وانیش دا جگه له گورانی ته نانه ت سیا چه مانه بیژی به توانامان هه ن.

له گورانی ئوسمان هه ورامی دائه و به شه ی به رز تروبی وینه ترو جیاواز تری ده کاته وه سیا چه مانه یه .ئه وه ی که له بیری ئیمه وبه ره ی پیش ئیمه ش دابیت که س له سیا چه مانه دا به پله و پایه ی ئوسمان نه گه ییشتووه .به لام خوی له وتوویژیک دا که له گه لی کردوومه وتوویه:حسه ین ناویکی دیوه که له م خوشتر سیا چه مانه ی چریوه ! ئه م ئاواتی خواستوه که ده نگیکی وای هه بی.ئه مه ش ئه وه ئه گه یه نی که سیا چه مانه وه کووهونه ریک ده توانی له مه ش به رز تر بیته وه وئوسمان ته واو که ری تاهه تایی نابی.به وهیوایه به ره ی ئیستاو داهاتووئه م ره وته به ره و پیش تر به رن وله مه ش سه رتری خه ن.چوونکه سیا چه مانه مووسیقای ته نیا تایبه ت به هه ورامانه وئه گه رمووسیقای تایبه ت له به لگه کانی نه ته وه بوون بیت به شانا زی یه وه ده لیم هه ورامی یه کان به سیاچه مانه وه به لگه دارن.

وه کوو خه سار ناسی له سه ررابردووی ئوسمان چه ند خالی گرینگ جیگای داخه:

یه که م:نه خوینده وار بوه وبه م هویه وه گه لیک هه ل وده رفه تی میژوویی که بو به پیز تر کردنی هو نه ره که ی بوی ره خساون له ده ستی داون.ره نگه ئه گه ر خوینده وار بوایه یان له ولاتیکی ترا بژیایه ده نگی له مه ش به رز تر ده بوو.گوران واته نی:

نه حه رفی مه کته بیکت خویند نه ئوستادی په لی گرتی ..............................................................

...................................................................................................................................

به لام چ بکه ین له ناوچاوی ره شی به عزی زه کای گه وره

وه کوو توی گولی ده مبا له سه ر به ردیکی ره ق ئه روین

......................................................................................................................................

دووهه م:ژه نیاره کان وگروپه موسقا کانی کورد زوریک که مته ر خه می یان کردوه.تا ئه وکاته ی ده نگی ماموستا سازبوو ئاوازیان بو گورانیه کانی دانه ناوه.ئه مه زور جیگای داخ وپرسیاره!؟چوونکه له هه ورامانی ئه ودیوسه ره رای ده سه لاتی به عسی داگیر که رموسیقا په ره ی پی دراوه .بوچی بو ئوسمان نه به موسیقا ئاوازیک دانرا ونه کلیپیکی ریک وپیک؟ جیگا ی لیکولینه وه یه .ناشی به شیکی که متر خه می خوی بووبی ده بی ولا م بداته وه.ئه وانه ش که پاش بوردمانی هه له بجه وئاواره بوونی کاکه ئوسمان موسیقایان بو گورانیه کانی لیدا سه ره رای ریزو سپاس بویان به هوی ناشاره زایی له گورانی هه ورامی دا سه رکه وتوو نه بوون.بویه ئه و که سانه ی پیان وایه گورانی هه ورامی و ده نگی ئوسمان بی موسیقا جوان تره ره نگه هو یه که شی بو ئه م خالانه بگه ریته وه.هه لبه ت گورانی بی موسیقا ته نیا له حه نجه ره ی بیگه ردو ماندویی نه ناس وه کوو ئوسمان دا سه رکه و توو ده بی وبه هه موو که سیک ناکری. ئیستاش که پاش ده نگ گیرانی چه ند کلیپ وموسیقای بو ساز کراوه سه ره رای ئه رکی زوری ریکخه ران وپیک هینه رانی ئه م کلیپانه ش چوونکه دووباره وتنه وه یه ولیو وده ست ودیکه ئه ندامه کانی له ش یه ک ناگرنه وه ئه وتام وچیژه یان نیه.

سیهه م:گورانی وتنه وه ی ئوسمان له کاتی خویدا که به زوری ته نانه ت له روژیکدا چه ندها کاسیتی به هه رزان ترین نرخ تومار کردوه گه رچی ولامیک به خواستی جه ماوه ره وجیگای پی زانینه به لام زوزیش جیگای داخه.هه ر ئه و زور وتنه وه و ماندوو بوونه یه که ئیستای لی که وتووته وه.ئه گه ر وانه باوبوهه مووکه س و له هه موو کاتیک داگورانی نه وتبا هه م به رهه مه کانی کلاسه به ندی ده کران ،هه م ده نگه که شی وای لی نه ده هات.به بروای زورینه ی پزیشکانی پسپور گیرانی قورگی بو زور وتنه وه وماندوو بوو ن ده گه ریته وه.پیویسته هه م کاکه ئوسمان وهه م هونه رمه ندانی دیکه ی ئیمه بزانن که ئه وان ته نیا هی خویان نین به لکو سامانی نه ته وه یه کن وده بی خویان بپاریزن.

چواره م:نه خوینده واری نه ک هه رئوسمان به لکوووای له گورانی هه ورامی ودیکه سیا چه مانه بیژان کردوه که به داخه وه تائیستاش ئا کادمی وده سته به دیش نه کراوه.له هه ر کامه یا ن ده پرسی سیا چه مانه چه ند جوره ولا میکی جیاواز تر ده گریته وه .سه دجور،دووسه د،پانسه د،...وبیست وپه نجاو...

کاتیکیش سیا چه مانه ده ناسینن وناسنامه ی بو داده نین به ناو گه لیک وه کوو ته قه ی ته وه ن میر ،هه وای به ن وه به ن،مینا گیان،ئا یشیلی ،خال خه نه ین و...ناوی ده به ن.له وه ش دوورتر وه کوو به زمی ره شه خولام ومامو خوا که ره م و... که به بروای من ده بی سیا چه مانه زانستی بکریته وه وده سته به ندی ریک وپیک بکری ووه کوو مه قا مه کانی لی بیت.

پینجه م: له میژووی رابردووئیستای هه ورامانیش به گشت به شه کانیه وه سیاچه مانه بیژی توانای ژنمان زوربوه و ئیستاش هه ن .به داخه وه نا ئیستا به رهه م وده نگه کانیان نه ک هه ر تومار نه کراوه بگره نا وه کانیش فه وتاون.ئه مه زور جیگای داخه.چوونکه ئه م هونه ره به رزه له باری جنسیه ته وه به جوریک پیاوانه کراوه ته وه.له م ره وته خه سارمان دیوه .چونکه هه م به جوریک که م کردنه وه یه وبه رگرتن به گه شه سه ندن وهه م سته میکه که له وژنه هو نه ر مه ندانه ده کری.به دلنیایی یه وه ده لیم ئه گه رهو نه ری ژنه کانیش تومار بکرایه و به ریان پی نه گیرایه سیا چه مانه و گورانی هه ورامی ده وله مه ند تر ده کرده وه .چوونکه میژوی شارستانیه تی هه ورامیه کان ئه مه نا هینی و له وه ش ره سه ن ترو پیشکه وتوو تره که به هوی جیاوازی جنسیه وه له باری هونه ره وه لا یه ک له کو مه لگا سه ره را ی ده وله مه ند بوو ن به که م بزاندری وبایه خی خوی پی نه دری . هیوادارم ئه م که متر خه می یه ش تا زووه قه ره بوو بکریته وه وسیا چه مانه له وپتانسیله ش به هره بگری.

ئه گه ر سیا چه مانه وگورانی هه ورامی له جوغرافیای ده ستکردی ئیستای هه ورامان تیپه ریوه وسنووره کانی به زاندوه ،ده بی مه منونی سیا چه ما نه بیژانی پیش وسه رده م بین که ئه م ره سه نایه تیه یان تا ئیستا پاراستوه.بو زوریک له سیا چه مانه بیژانی پیشوو ئیستا مان کونگره پیویسته که هیوادارم کونگره ی ماموستا ئوسمان دوائین بونه نه بیت .ئه وانه ش له پله کانی خواره وه ی ئوسمان دان له چاو گورانی وموسیقا ی گه لانی تره وه زور به رزن وجیگای ریزن بو هه موو مان.

به هیوای ته مه ن دریژی بو کاکه ئوسمان که ته نیا بو خوی مه کته بیکه ودیکه سیا چه مانه بیژانی هه ورامی وئاواتی سه رکه وتنی هونه ری ره سه ن.به وته یه کی بتهوفن دوایی به باسه که م دینم ئه و کاته ی سه رکه وتوو ده بی وسنورکان ده به زینی ده لی :ئیستا قه له مره وی فه رمان ره وایی من له زه وی تیپه ریوه وله ئاسمانه کان دام! لای ئیوه خوش...

عه دنان زه بیحی ده بیری مووسسه ی فه رهه نگی و ئه ده بی بیسارانی

ئوسمان هه ورامی

عدنان ذبیحی و نوری شهابی — Sun, 06 May 2012 19:44:13 GMT

14 ی گولان - ریزگرتن له ئوسمان هه ورامی - مه ریوان

روژی 14 ی گولان بو ریزگرتن له هونه ر مه ند و سیاوچه مانه بیژی گه وره ی هه ورامی کاکه ئوسمان کوریکی به شکو له شاری مه ریوان گیرا.ژماره ی به شدارانی کوره که به راده یه ک بوو که هولی زانستگای ئازادی ئیسلامی مه ریوان که س تری نه ده گرت و زوریک له ئه ویندارانی سیاوچه مانه نه یا نتوانی راسته خو به شداری بن و بیبینن.

خوشه ویستی ئوسمان هه ورامی و راده ی به رزی هونه ره که ی له پله یکدایه که ولامی ئه م پرسیاره ی بو هه ر هه ورامی یه ک ئامان کردوته وه :‌ ئه گه ر بپرسیت به رزترین گورانی بیژی هه ورامی کی یه ؟‌ جگه له ئوسمان هه ورامی ناوی که س تر نابات، و توشی گومان و دوودلی نابیت.ئه مه جیاوازیه کی هه لبژاردنه که هورامیه کان هه یانه و وه ک به شه کانی تر نین که بوولام دانه وه پیویستیان به لیکدانه وه هه بی.

کوره که تا ئیوارهی خایاندو گه لیک بابه تی جوراجور پیش که ش کران.چوونکه زوریک له سیاوچه مانه بیژانی هه ورامی شیاوی گرتنی بونه گه لیک له م چه شنه ن هیوا ده خوازین که ئه م بونه یه به هه مو که مووکوریه کانیه وه دوایین بونه نه بیت.بوئه وه ی ئوسمان هه ورامی گه لیک زورتر له مه شی پیویسته.

نووری شه هابی

بوو کوچی دوایی مه لا عارف زه بیحی

عدنان ذبیحی و نوری شهابی — Mon, 09 Apr 2012 17:56:32 GMT

کوچی دوایی مه لا عارف زه بیحی

به دامانت بو.........

ساسوه یل ده ستم به دامانت بو

ئه و سا جه یه مه ن به ر ئامانت بو

ئه وه ل ره شته ی سه ول خه رامانت بو

ساسوه یل سه رم نه رات طوفه یل بو

ئانه مره ژی با بالای له یل بو

خه زان زه رد مه بو زوو مه ریزییو

له یل نمه ریزیو نمه بیزییو

مه رگ راستیه کی تال و حاشا هه لته گره.

به داخ و که سه ریکی زوره وه هه والی کوچی دوایی مه لا عارف زه بیحی گه وره پیاویکی تری بیسارانی له دوا ساته کانی هه ینی 19 ه ی خاکه لیوه ی 1391 ی ک – ه پی گه یشت.

مه لا عارف کوری مه لا جه لال و خاتون نه جیبه له بنه ماله ی گه وره و دیرینی بیساران (هوزوو مه لایا) له سالی 1307 له دایک بوو. دوای تیپه ر کردنی 84 سال ته مه ن که به شیکی زوری وه ک ئه ندامی سه ره کی شورای بیساران بو خزمه ت به ئاوه دانکردنه وه ی بیساران ترخان بوو،سه ره نجام له سه ره تاکانی به هاری ئه مسالدا روحه شه پولاویه که ی سره وت و کوچی دوایی کرد.

ویرای ده ربرینی هاوخه می خومان بو خه لکی شاره دی بیساران به گشتی و بنه ماله ی ئه و به ریزه به تایبه ت ، ئاواته خوازین له جیی ئیستاو نه وه ی داهاتووی بیساران دا جیگه ی پیاوانیکی وه کوو مه لا عارف بو خزمه ت به نیشتمانی خویان چول نه هیلنه وه.

ده بیری دامه رزاوه ی فه رهه نگی ، ئه ده بی بیسارانی

عه دنان زه بیحی

عکس هایی از برگزاری نمایشگاه کتاب در روستای بیساران

عدنان ذبیحی و نوری شهابی — Sat, 07 Apr 2012 06:50:05 GMT

پیشانگایه کی کتیب

عدنان ذبیحی و نوری شهابی — Sat, 24 Mar 2012 20:49:54 GMT

"ئاگاداری"

ئاگادارتان ده که ینه وه به هاوبه شی خویندکارانی قوتابخانه کان و دانیشگاکان و ئه ویندارانی زانست و فه رهه نگ،موئه سیسه ی فه رهه نگی ئه ده بی ماموستا بیسارانی پیشانگایه کی کتیب به ریوه ده بات.له م پیشانگا جگه له هه زاران کتیبی به نرخ به بابه تی جوراوجوره وه هیندی به رنامه ی تریشمان هه ن.وه کوو:

- به ریوه بردنی به رنامه ی هونه ری.

- رو خستن و نواندنی بابه ته ئه ده بی و هونه ریه کانی په یوه ندی دار.

- نواندنی وینه هه ره کونه کانی رابردووی بیساران و زور وینه ی تر.

- پیش که ش کردنی به خورایی کتیب به وانه ی زورتر سه ردانمان بکه ن یان کتیبی زورتر بکرن.

بو هه موو کتیبه فروشراوه کان دا پانزده ده رسه دی نرخیان که م ده کریته وه.

شوین و کاتی پیشانگا:

مه دره سه ی راهنمایی بیساران له په نجه وه تا نوهومی خاکه لیوه ی 1391 کاتژمیری 9تا12 و 3تا7ی روژان.

پیویسته بوتری بریاره بونه یه کی تایبه تیش بو دواهه مین روژی بگیری.

تکاتان لی ده که ین فه راموشمان مه که ن و سه ردانمان بکه ن به دلنیایی یه وه سه ردانی ئیوه گه وره مان ده کات و هیز و توانامان پی ده دات که به دواتربه م ره وته و جولانه وه دریژه بده ین که بو هه موو لایه ک به سووده...

ده بیری موئه سیسه ی فه رهه نگی ئه ده بی بیسارانی"عه دنان زه بیحی"

"له سه ر ناوی بیساران"

عدنان ذبیحی و نوری شهابی — Wed, 14 Mar 2012 19:09:00 GMT

"له سه ر ناوی بیساران"

بیساران له چی یه وه هاتوه؟میژوی له که یه وه ده ست پی ده کات و...گه لیک پرسیار له م بابه ته وه!

له ریگای ئیمه یل و په یوه ندی ته له فونیه وه چه ند که سیک ویستو یانه بزانن میژوی بیساران بو که ی ده گه ریته وه و ناوه که شی له چی یه وه هاتو ه ؟بویه به پیویستم زانی تیشکیک بخه مه سه ر ئه م بابه ته وه.

له وه ی که بیساران مه لبه ندیکی کون ومیژینه یه هیچ گومانیک نیه .جیا له وه ش گه لیک زانا وشاعیری ناوداری تیا هه لکه وتوه که ماموستا بیسارانی له پرشنگ دار ترین ئه ستیره کا نیه تی .

ئه م شوینه که ئیستا نیشته جی نزیک به هه زار بنه ماله و پینج هه زار که سه هه رله میژه وه مروفی به کوی تیدا ژیاوه. به هوی دژواری ژیانی رابردو وئه مروبگره چه ند ها به رابه ری ئه م راده یه ش کوچیان بو ده ره وه کردوه که له شوینه کانی تردا ده ژین به لا م هه رخویان به بیسارانی ده زانن و شانازی پیوه ده که ن.

پیشه کی ده بی بلیم شوینی نیشته جی بوونی دانیشتوان له هه وه له وه ئه م شوینه ی ئیستا نه بووه.ده لین به شیکیان نزیک به یه ک کیلو میتریک له خواروی ئیستای بیسارانه وه(روژئاوا)ژیاون.خه لکی ئه م به شه له سه ر ئایینی زه ر ده شت بون.له م سالانه ی دوایی دا که له وی ریگا و بان دروس کراوه ئا سه واری ژیانی به کو ده ر که وتووه.جگه له دیواره کونه کانی مالان کاسه و کوزه و ته نانه ت ئاسه واری بردنی ئاو به لووله که له گل دروس کراوه دیتراوه.مزگته وه کوو شوینی نیایشی دانیشتووان ناوی هه ر ماوه و ئیستاش به وه وه ناوی ده به ن.گورستانه هه ره کونه کانیش له وی و له زور شوینی بیساران هه ن.ئه وانه ی به ر له ئایینی ئیسلامن رویان له قیبله ی موسلمانان و کابه نیه له سه ر ئایینی ئیسلام نه نیژراون.

به شیکی تری بیساران له روژهه لاته وه نزیک به هه زار و دوسه د میتریک دوورتر له شوینی ئیستا ژیاون که ئه مانه ش هه روه کوو به شی روژئاوا میژوییکی کون و دیرینه یان هه یه.دیاره ئه م دوو به شه هاوکات له روژهه لات و روژئاوا ژیاون.جگه له ئاسه واره کونه کانی تر ئاسه واری چه ندین ئاشی ئاردهارین که به ئاو کاریان کردووه ئیستاش ماون.

ده گیرنه وه پاش ده سه لاتی ئیسلام به سه ر هه ورامان که به هوی به رئه نگاری وشاخاری بونیه وه بو مایه کی به رچاو په کی که وتووه نزیک به حه وسه د سالیک به ر له ئیستا که سایه تیه کی ئایینی به ناوی سه ید عه لی ناسراو به باوه شیخ دیته به شی روژئاوای بیساران.خه لکه که لی ده خوازن که له وی بمینیته وه و ببیته میوانیان.ئه و رازی نابیت و دیته ئه م شوینه ی ئیستا و ده واریک هه لده دات.ئه م شوینه جیگایه کی مه ترسی دار به هوی رنو و لافاوه وه بووه.بویه که سی تیدا نه نیشتووه.پاش ماوه ییک دلیان بو سه ید عه لی ده سووتی.نان و شت و مه کی بو دینن ده بینن که له وی نیشته جی بووه خه لکی به شی روژئاوا ورده ورده دینه ده وری و له وی مال ده که نه وه و به شی روژئاوای بیساران که وارده گای (خواروی دی)پی ده لین پیک دینین. هه وه لین مزگه وتی بیسارانیش به ناوی مزگه وتی باوه شیخ هه رله ته نیشتی ماله که ی ده کریته وه .

به شی روژهه لاتیش ورده ورده ده گویزنه وه و به شی چوه رده گای (ژوری دی)بیساران پیک دینین که ئه م دوو به شه به یه که وه نووساون.له وه ی که بیساران له م دوو به شه پیک هاتووه هیچ گومانیک نیه و زور شت ئه م راستیه ده ر ده خه ن وه کوو:

یه که م:سنووری نیوانی وارده گاو چوارده گا هینده راست و بی گیچه له که ته نانه ت تا ئیستاش پاریزراوه.منداله کانیش ده یزانن.که سیش بوی نیه تیکی بدات.سه ره رای ئه وه هه ردوو به ش به یه که وه ژیاون له بری کاتیش دا له نیوانیان کی به ر کی مندالان و گرژی و ئالوزیش هه بووه.منداله کانیش وارده گاو چوارده گایان کردووه.

دوهه م:له باری زمان و زاراوه شه وه هه ندی جیاوازییان هه یه که زه ق و به رچاون.

سی هه م:ژن و ژن خوازی تا ئه م سه رده مه ش له نیوانیان زور که مه ته نانه ت بگره به شی روژهه لات راده ی ژن وژن خوازیان له گه ل ئاوائیه کانی دراوسی له چاو روژئاوا یه ک جار زورتره.

چواره م:له باری نیشته جی بوون و خان و به ره سازیش دا نه وارده گا شوینه که ی خوی ده داته چوه رده گا و نه چوه رده گاش رازی ده بی له باشترین مالی وارده گا نیشته جی بیت!ته نانه ت گورستانه کانیشیان جیاوازن.

پینجه م:زه و ی و زار وباخاتی هه ردوو لا له شوینی تایبه ت به خو هه لکه وتوون که سنووری نیوانی ئه وانیش دیاره.

ئه وه ی که شارستانیه تی هه ردوو به ش کونه جیگای متمانه یه.چوونکه به ریوه چوونی شه ورائی(ئه نجومه ن) ئه وسای هه ورامان له هه ردوو لا هه بووه.هه ر ئه و ئه نجومه نه ی که له هه ورامانی کون دا مه ری پی وتراوه لیره ش دا ده رده که وی.له چوه رده گا شوینیک به ناوی پیرومه ران و له وارده گاش مه ره و جه هولی هه ن که شوینی دانیشتن و راویژی پیاو گه وران بوون.

شوین پی ئاینه کانی پیش ئیسلام له هه ردوو به ش دا دیاره وه کوو زه رده شتی،مه سیحی و یه هودی و ته نانه ت ئایینه کانی تری وه کوو داسنی.قه لای داسیران هه لکه وتوو له روژئاوای بیسارانه وه به لگه ی ئه م راستیه یه.دوا به ره ی یه هوودیه کان که تا ئه م سه رده مه ش هاتون و باوه موسایی که کوچی که متر له سه د سالیکه و دواتر منداله کانی ئیسلامیان هیناوه.به لام خوی هه رله سه ر ئایینی خوی مردووه بویه له ته نیشتی قه برستانی موسلمانان به جیا نیژراوه.کیلیشی بو دا نه نراوه و ئیستاش بی کیله ی پی ده لین.ده گیرنه وه له کاتی سه ره مه رگیشی دا که شیخ سه لامی بیساران چووه ته سه ری داواکه ی په سه ند نه کردووه و نه هاتووه ته سه رئایینی ئیسلام له سه ر ئایینی مووسا کوچی دوایی کردووه.

ئه وه ی که دوو به شی روژئاوا و روژهه لاتی بیساران پاش هاتنی باوه شیخ یه کیان گرتووه و له م شوینه ی ئیستا جی گیر بوون هه موو راکان له سه ری راستن. به لام ده بی بوتری چه ند هوزی کوچه ر هاتوونه ته به شی روژ هه لات .غولا م وه یسی یه کان له جوانروه وه ،عه لی ره مایی یه کان له پاوه وه وده لین پیره یی یه کانیش له لورستانه وه هاتوون.که چی زوربه ی دانیشتوانی روژاوا هه ربه ره گه ز بیسارانین . بو نیوه که شی چه ند بیر و بووچوون هه یه.

یه که م:روژئاوا یه کاان که شوینه که ی خویان چول ده که ن و دینه ئه م شوینه ی ئیستای ده وری ده واره که ی باوه شیخ گوایه ده لین:

با جه ده گای بلمی به ر (با دی به جی بیلین) قه دش نییه ن ئاگه بی ساران (قه ی ناکا ئه وی رووته مه نییه) ئیستا ئه و شوینه که چول کراوه به" ده گابه ر" به ناو بانگه و ئه م شوینه ی ئیستاش بیساران.به شی روژهه لاتیش که دواتر دیته پالی روژئاوا،شوینه چول کراوه که ی به" ده ره و ده گای" (چومی دی) و" سه ر قه لا" که پاریزگایان بووه به ناوبانگه.

دووهه م:ده لین بیساران هه رله سه ره تاوه بی سارا(سارای داری بی)بوه .گوایه له م شوینه داری بی به هوی ئاوی زور وروخانه که ی به چروپری رواوه .هه لبه ت که سانیکیش هه ن ئه م نیوه له فارسی نزیکتر ده بینن وبه "بیدزاران"ی تی ده گه ن.که دواتر به بیدزاران وبیزاران وبیساران گوراوه .وه کوو نه ی زاران ،گولزاران ،چه مه ن زاران و...

سی هه م :ده لین دانیشتوانی ئه م دی یه له لایه ن نه یارانی دراوسی یه وه هیرشیان سه رکراوه.که ی ؟ به چ هویه که وه؟ نازاندری! ئه م هیرشه هی چ ده ورانیکه،روون نیه .به لام دیاره ئه بی زور کون بیت . هیرش که ران زوریک له دانیشتوانی ئه م گونده یان سه ر بریون .دواتر سه ر که کانیان وه کوو دیاری وبه لگه ی سه ر که وتن له گه ل خو بردون وله شوینیکی به رزی هه لکه وتو له پشت ئا وا ئی بوریه ره وه ژیر خاکیان کردون وچاندوویانن . بوریه ر ئاوا یه کی دراوسی بیسارانه . ده لین له وکاته وه ناوی ئه و شوینه به رزه بوه ته "کالیسه ر" (شوینی چاندنی سه ر) شوینی سه ربراوه کانیش ده بیته" بیسه ران "(سه رپیوه نه ماوه کان) که ورده ورده ده گوردری به بیساران.

ئه و به لگانه ی بو ئه م رایه نیشان ده کرین ئه مانه ن:

هوزی زه بیحی یه کان که له کونترین دانیشتوانی ئه م دی یه ن به پی شه جه ره نا مه یه ک که به ده ستیانه وه یه ،ده لین پیش هاتنی باوه شیخیش له وی ژیاون. شه جه ره نامه که سیزده پشتیان ده رده خات .ته نانه ت ده لین ژنی باوه شیخیش به ناوی فاتمه خاتون له وانه وکچی مه لا عه لی بیسارانی یه .ئه ومه لایه هه م خه زوره هه م ماموستای باوه شیخ بوه . زه بیح به وا تای عاره بی سه ربراوه . ئه م نیوه له حه زره تی ئیسما عیله وه گیراوه . له شه جه ره ی ئه وانیش چه ندین مه لاو شیخ ئیسما عیل ناوی به ناوبانگ هه ن.دوور نیه که زه بیحی یه کان پاشماوه ی ئه وبیسه رانه (سه ربراوانه) بن!

به پی ئه وزانیاریانه ی که به ریز ئه ندازیار دانا شیخ سه لاح به رزنجی دانیشتوی ئیستای شاری هه ولیر به منی داوه،ئه وانیش به ره گه ز بیسارانین.با پیره یان شیخ عه بدولکه ریمی بیسه ر(شیخی کاسه و که وچک) له گردی سه یوانی شاری سله یمانی نیژراوه .بیسه ر که پاشکوی ناوی ئه وشیخه یه له بیسه ران و بیسارانه وه هاتوه . ئه م پاش کویه دواتریش نه ک هه ر فه راموش نه کراوه بو نه وه کانی داهاتویش به کار هینراوه .ناو بانگی کاسه و که و چکیش به و هویه یه سه رده می ژیانی له باتی نوسراوه و دوعا پاره ی له که س وه ر نه گرتوه و کاسه وکه وچکی ویستوه .ئیستاش وه کوو هیما یه ک له سه ر گوره که ی ئه م جوره شتانه داده نین .به ریز دانا شیخ سه لاح بیسه ر ئه م زانیاریانه ی له ریگای ئیمه یل و په یوه ندی ته له فونی یه وه داوه .

ئه مانه چه ند بیر وراو بو چوو نیکن له سه ر ناوی بیساران ومیژوی رابردووی.ره نگه و بی گومان بیر و رای تریش هه ن.ئه وه ی که کام له م رایانه و راکانی تر راستن نیازی به توژینه وه و لیکدانه وه ی ور دو زانستیانه یه.من له هه موو راو بو چوونیک پیشوازی ده که م و ته نیا بابه ته که ی خوم به تاکه به لگه نازانم هیوادارم به نووسینی ئه م بابه ته ده لاقه یه کم کردبیته وه که له ویوه بو بووچوون و راکانی تریش بروانین.به و هیوایه ئه و که سانه ی زانیاریان هه بی روی بخه ن و راستیه کان ده رکه ون.

عه دنان زه بیحی

حه له بچه

عدنان ذبیحی و نوری شهابی — Wed, 14 Mar 2012 19:05:48 GMT

(بوکا ره ساته که ی هه له بجه )

"ئاوا تی کوتریک"

کوتریکی بی گوناهوو بیچوو کوژراو،

هیلانه لی خا پوور کراو

له سه ر دلی کوردستانه وه هه لفری

به دل وجه رگی هه لقرچاو

به م جوره ی وت به خوره تاو :

گه روه ک تو بام

قه ت وا ویل وشیت وسه رسام

نه ده سوورام

له وبه رزانه

دوور له ئینسان، له ئاسمان

هیدی ،هیدی نه وی ده بووم

سه ریکیشم ده دایه لای

دایک وباب و مالی کوردان

ئا له ویش را هه لده فریم

خوم ده گه یانده وه به غدا

ده مکوتایه

سه ر هیلانه ی بایه قوژان

خوم مات ده دا

تا ده رکه ئا وه لا ده بوو

جا به په له

تیشکیکیشم ده خسته سه ر

ئیسته پلی تاریک وره شی

دلی هه رگیز خور نه دیوی

کوندی گه وره، گا حوله ی ره ش

سه دام حوسه ینی بی ویژدان

ئه و سا ئیتر خوی وشانسی !

یان له خه وی هه زار ساله ی

قه با حه ت وبی به زه یی هه لم ده ستان

یان وه ک قه قنه س

خوشم به وه وه ده سووتان

بو به ر پرچی قه لا چوی کورد

بو کوتره کان

بو رزگاری وژیانه وه ی

خاکی پیروزی کوردستان.

عه دنان زه بیحی 30/03/68

"راپورتیک له سه ر نه وروزی هه ورامان"

عدنان ذبیحی و نوری شهابی — Fri, 24 Feb 2012 16:59:58 GMT

"راپورتیک له سه ر نه وروزی هه ورامان"

به پی ره سم ویاسایه کی تایبه ت به چه ند گوندی ناوچه ی هه ورامان له یه که وه هه تا پینجی ره شه مه ی هه مو سالیک ئا گری نه وروز ده کریته وه وئه م روژ ه ش به سه ری سالی تازه ده ژمیردری .چه شمیه ر دیوه زناو وپالنگان له م گوندانه ن که له به شی روژهه لاتی هه ورامانه وه (ژاوه رو) هه لکه وتوون.

ئه مسال ریکه وتی 4ی ره شه مه ئه م بونه یه له شاری سه ولا وا به شکویه کی زوره وه وبه به شداری بی وینه ی جه ماوه ر له هولی شاره داری به ریوه چوو .له نیوه دا گه لیک بابه تی جوراوجور و ره نگین وه کوو نووسراوه ،سیا چه مانه وگورانی ،شیعرو هه لپه رکی و... پیشکه ش کران .هه رله ویش ئه و روژه به نیوی نه وروزی هه ورامان ناودیر کرا.به رز بوو نه وه ی ئاگر ی نه وروز له به رزاییه کانی چه شمیه ر له م وینه یه دا ده ر ده که وی .

"بابه تیه په ی نه وروزوو هه ورامانی"

به شه جیا جیا کاو جوغرافیاو هه ورامانی په راو په رینی جه داب ونه ریتی جوراوجورو ره سه نی. ئی نه ریتانه هه رکامه شا به لگه یه ن په ی سله مناو میژینه بیه وشارستانیه تو ئی ناو چه یه .

به شه کاو وه ر هور ئاماو هه ورامانی که فره ته ر ژاوه رو وگا وه روش جه وی گیرته ن داب و نه ریتی تایبه تو و ده وله مه ندیش فرینی .

یو چی نه ریته تایبه تانه بونه ونه وروزیه جیاوازه ن که ته نیا جه چنه ده گای هه ورامانینه بیسوو په نج روی وه لی ده س په نه که رده وساله ی کوچی روجیاری وه هاری به ئایر که رده یوه مه گیریو. دیوه زناو ،چه شمیه رو پالنگان چا ده گا ره سه نو هه ره کونانه نی که جه میژو هه ورامانینه هه ره دیارینی.

شی وه که رده ی و له یه کدای زانستیانه وئی نه وروزه یه با به تیه ن که نیازش به ره وشه ن که رده ی دوورو دریژوتیرو ته سه لین. هیواداره نا دماتر کریووپه که ش نه گنو.

وه ر جه گردی یاگی داخینه ،جه فره و بونه هه ورامیه کانه به تایبه ت جه زه ماوه نه وجه ژنه وپیر شالیرینه بریه که سی نه زانانه هیله ی سوو ره مه نیاره که سه روویه رده وهه ورامانی ته نیا جه دماو ئایینو ئیسلا میوه باس کریو و په ی وه رته ری نه گیلمیوه ؟!ئاشکران هه ورامان میژویه فره کونه ته رو دیرینه ته رش هه ن .با جه قه واله کونه کاو شون پاو ئا یینه کاو وه لی ئیسلامی نکوولی نه که رمی لا زمه ن بزانمی جه ئایینه کاته ری ته نا نه ت مه سیحی ویه هوودی وداسنی چیگه نه ژیواینی .قه لاو داسیران وبیسارانی روایه توو به ر به ره کانی داسنی یاو ئایینه کا ته رین.

ئه گه رشارستا نیه توو ئیمه جه ئیسلا موه ده سش په نه که رده بومه شو نامیه جه ئاسه واره میژوویه کا ته ریما پیسه وسکه کاو بیناکاو گورستانه کاوته وه نه هورکنیاکاو نووسیایه کا ته ری نه که رمی .شیعره وهور مزگان رمانیچ به هینه وویما نه زانمی .پی کاره یچه لواینمی په ی ناراسوه گیلناو تاریخی وجه فا ما که ردینه ویه رده ی ئا یه نده یما.

جه هه ورامانو ژاوه روینه یاگی باس که رده ی وسه رسور مه نه ین جه فره یاگینه سورانی وهه ورامی تیکه لینی .ته نانه ت مه وینی جه چوارلاگیریا به هه ورامی چنیایه چه نه تاک تاک ده گای سورانیما هه نی .پیسه وته نگیسه ری ،یوژه نانی وخواشتی .چانه ی فره ته ر ئا ده گایانه نی که به شوخی و گالته وه ماچا وه رنیمه رو سورانی و دمانیمه روچ هه ورامی قسی مه که را.پیسه و سپی بنی.یاگی سه ره نج ده ینه چی ده گا سورانی زواناچه نه فولکولورو ئه ده بو هه ورامی به رادیه زاله ن که خه لکه که شا جه هه ورامیه کا فره ته ر بایه خش په نه مه دا.هه ر چا ده گایانه فره ته ر جه هه ورامیا بایه خ به گورانی و سیاچه مانه ی دریان.فره سیاچه مانه واچی توانایشا بیینی و هه نی.په ی نموونه ی نگل و بوریه ر و مازی بن.ته نانه ت شاعیره کاچشا شانازیشا به هه ورامیوه که رده ن پیسه و مه گیلناوه جه شاعیری وه ش زه و قی نگلی ماموستا مه لا حه مه سادیق وه:

نگل ده روازه ی گشت هه ورامانه ن

به ناحه ق ماچان که لاته رزانه ن

مه به ستم چی باسه یه ئال و گور سه رو جوغرافیاو هه ورامانی و پان و به رین که رده یش نیه ن،مه به ستم ئانه نه واچوو تیکه لاوو سورانی و هه ورامی و به یوه ژیوایشا که په راوپه ره ن جه وه شه ویسی و برایه تی،به لگه و شاریستانیه تیو باوه ر به دیموکراسیو ریز نیای په ی ئازادی و تاکو مروفین.چیگه نه فرینه بیه ی هه رگیز نه بیه ن به مایه و که م زانا و که مینه ی.فرینه و که مینه جه پاو ئانه ینه بیینی به ته مام که رده و یوترینی ژیوایه په ر جه به خته وه ری ئایه ندیه وه ش وزا وه رده س.ئینه په ی ئیمه یاگی شانازین و مایه و ده رس گیرته ی په ی ئاروی.

کی مه زانو به چیش دیاره ن که نه وروزو دیوه زناو و چه شمیه ری تایبه تو هه ورامانین یان ئاورده،یان تیکه لاویه جه ئیمه و هاوماله کا ما؟!لازمه ن گیلمی بزانمی جگه ئیمه ئایا جه یاگه هایه ته ریچ چی کاته نه ئایرو نه وروزی مه کریوه یا نه.هه رچیه بو ئیسه په ی ئیمه خوئی نوو نیشانه و شاریستانیه تی.چوونکه جه ویه رده نه کوچ و کوچ به ری به رادیه فره بیه ن که بالش کیشان سه روو فه رهه نگوو نه ریته کاره.په ی نموونه ی جه بیسارانوه لواینی پاوه و هه ورامانوو جوانرو یان چاگاوه و دوورته ریچ وه ئامینی بیساران.گیره شاره زووری و لور و له کوو فارسیچ به فره ئی ئامینی هه ورامان و ئیتر نه لواینیوه.

با کاتوو بونه که ی چینه زیاته ر نه گیروو.جه ئاخروه لازمه ن واچوو نه وروزو به شیه جه مه حالوو هه ورامانی نه وروزو گردیمانه ن.هه رپاجوره که جه ژنه و زه ماوه نه و پیرشالیاریچ هینه و گردیمانه نه.

به نامی ویموو موئه سیسه و ماموستا بیسارانی وه ئی جه ژنی جه گردیتا پیروز!ئاواته و له ش ساقی و سه رکه وته یم هه ن په ی به راوبه راو ئی بونه یه.هیواداره نا سه ره تایه بو په ی فره ته ر لوای سه رو ئی بابه تانه وه شی که رده وه یشا په ی ده وله مه ند بیه و فه رهه نگوو هه ورامانی.

به سپاس وه : عه دنان زه بیحی